Nhiều người tránh học tập đúng cách

Khi bạn cố gắng học một điều gì đó mới, việc tạo ra những thử thách có chủ đích sẽ rất hữu ích. Bạn cần làm việc chăm chỉ mà không để bản thân rơi vào trạng thái quá tải hay chán nản. Quá trình này sẽ báo hiệu cho não bộ rằng bạn cần học nội dung đó, từ đó giúp ghi nhớ kiến thức hiệu quả hơn.

Một cách để tạo ra thử thách có chủ đích khi học tài liệu phức tạp là tự giải thích lại thông tin. Nhiều nghiên cứu cho thấy rằng những người thường xuyên tự giải thích lại nội dung phức tạp sẽ học tốt hơn so với những người không làm điều này.

Nếu việc tự giải thích lại kiến thức có hiệu quả như vậy, tại sao không phải ai cũng làm? Vấn đề này đã được nghiên cứu trong một bài báo năm 2025 trên Tạp chí Tâm lý học Thực nghiệm: Tổng quát của hai nhà khoa học Stav Atir và Jane Risen.

Các nghiên cứu của họ đã cho người tham gia tiếp cận với những thông tin về một chủ đề phức tạp, chẳng hạn như cách GPS hoạt động. Nhìn chung, họ phát hiện rằng những người tự giải thích lại nội dung đã học có kết quả kiểm tra tốt hơn so với những người chỉ đọc lại ghi chép.

Trong một số nghiên cứu, người tham gia được tiếp xúc với tài liệu và sau đó được hỏi về phương pháp họ muốn sử dụng để học tập nhằm chuẩn bị cho bài kiểm tra sau này. Họ có thể chọn giữa việc tự giải thích lại nội dung hoặc chỉ xem lại ghi chú. Những người tin rằng họ đã hiểu tài liệu khá tốt có xu hướng chọn cách tự giải thích hơn là chỉ đọc lại ghi chú.

Kết quả này cho thấy mọi người lo lắng rằng việc tự giải thích sẽ khó khăn và không thú vị. Điều này đặc biệt đúng khi họ cảm thấy rằng mình chưa hiểu rõ nội dung. Trong một nghiên cứu khác, người tham gia được phân ngẫu nhiên vào hai nhóm phương pháp học. Ngay cả những người không muốn tự giải thích cũng đạt điểm cao hơn khi họ thực hiện phương pháp này so với khi chỉ xem lại ghi chép.

Để củng cố thêm kết luận rằng cảm giác về mức độ hiểu biết của bản thân ảnh hưởng đến cách mọi người lựa chọn phương pháp học, một nghiên cứu khác đã thao túng nhận thức này. Sau khi tiếp nhận thông tin về GPS, một số người tham gia được hỏi những câu rất dễ, trong khi số khác được hỏi những câu rất khó. Những người được hỏi câu dễ cảm thấy họ hiểu tài liệu tốt hơn so với nhóm bị hỏi câu khó. Khi được yêu cầu chọn phương pháp học, những người cảm thấy mình hiểu tài liệu hơn (nhóm câu hỏi dễ) có xu hướng chọn cách tự giải thích nhiều hơn so với nhóm còn lại.

Trong một nghiên cứu khác, một số người tham gia đọc đoạn văn nói về hiệu quả của việc tự giải thích, trong khi một nhóm khác đọc đoạn văn mô tả phương pháp này là thú vị. Nhóm thứ ba không đọc gì về phương pháp này. Kết quả cho thấy những người đọc về lợi ích của tự giải thích có xu hướng chọn phương pháp này nhiều hơn—và nhóm đọc về tính hiệu quả của nó là nhóm có khả năng lựa chọn cao nhất.

Cuối cùng, một nghiên cứu đã kiểm tra hiện tượng này trong môi trường thực tế, cụ thể là một lớp học sinh học môn sinh học. Trong tình huống thực tế này, học sinh có nhiều khả năng muốn tự giải thích nếu họ tin rằng mình đã hiểu tài liệu khá tốt. Dù có muốn hay không, học sinh vẫn được phân ngẫu nhiên vào các phương pháp học khác nhau. Kết quả cho thấy những người tự giải thích nội dung lại với bản thân có kết quả kiểm tra tốt hơn so với nhóm không làm vậy.

Những phát hiện này chứng minh rằng việc tự giải thích là một cách học hiệu quả cho những tài liệu phức tạp. Tuy nhiên, mọi người thường e ngại phương pháp này vì họ nghĩ rằng nó sẽ khó khăn và không thú vị, dẫn đến việc tránh thực hiện nó. Việc cung cấp thông tin về hiệu quả của phương pháp này có thể giúp gia tăng xu hướng tự giải thích ở mọi người. Nếu bạn đang cố gắng học một nội dung khó, đừng chỉ đọc về nó—hãy thử giải thích lại cho chính mình.