Từ truyền thuyết đến lịch sử có thật: Bí ẩn về tổ tiên dân tộc Tiên Ti và hang động Tiên Ti Sơn gây chấn động giới khảo cổ

Trong lịch sử, không ít câu chuyện từng bị xem là truyền thuyết, nhưng nhiều năm sau lại được chứng minh có cơ sở lịch sử. Một trong những trường hợp gây bất ngờ nhất là câu chuyện về dân tộc Tiên Ti và hang động Tiên Ti Sơn. Từng bị coi là một truyền thuyết khó tin, nhưng những phát hiện khảo cổ vào năm 1980 đã khiến giới nghiên cứu phải nhìn nhận lại.

Truyền thuyết trong Tam Quốc Di Sự giúp lưu giữ nhiều câu chuyện cổ

Trong Tam Quốc Di Sự (Samguk Yusa) có rất nhiều truyền thuyết nổi tiếng.

Khác với Tam Quốc Sử Ký (Samguk Sagi) vốn loại bỏ nhiều câu chuyện bị cho là hoang đường, nhà sư Nhất Nhiên (Iryeon) cho rằng ngay cả thần thoại cũng là những tư liệu lịch sử đáng trân trọng. Vì vậy, ông đã ghi chép lại đầy đủ những câu chuyện này trong sử sách.

Nhờ đó, ngày nay chúng ta vẫn còn biết đến truyền thuyết Đàn Quân với câu chuyện gấu và hổ tu hành trong hang động rồi hóa thành người.

Từ cuối thời Cao Ly đến thời Joseon, nhiều học giả Nho giáo xem các truyền thuyết chỉ là những câu chuyện mê tín, không đáng tin. Vì thế, ngày nay phần lớn mọi người cũng chỉ xem chúng như những thần thoại dân gian.

Thế nhưng lịch sử Trung Quốc cũng tồn tại một câu chuyện tương tự.

Truyền thuyết về sự ra đời của dân tộc Tiên Ti

Đó chính là truyền thuyết lập quốc của dân tộc Tiên Ti (Xianbei).

Tiên Ti là dân tộc từng thành lập nhà Bắc Ngụy, thống nhất miền Bắc Trung Quốc và được xem là một trong những lực lượng có ảnh hưởng lớn đến sự hình thành của các triều đại Tùy và Đường sau này.

Trong Ngụy Thư (魏書), bộ sử ghi chép lịch sử Bắc Ngụy, có lưu lại truyền thuyết về tổ tiên người Tiên Ti.

Theo ghi chép này, cái tên Tiên Ti bắt nguồn từ Tiên Ti Sơn, nơi có một hang động lớn ở phương Bắc, được xem là nơi cư trú đầu tiên của tổ tiên dân tộc này.

Theo truyền thuyết, một ngày nọ có một tiên nữ từ trên trời cưỡi xe xuống trần gian. Bà nói mình nhận mệnh trời đến để kết duyên.

Sau khi sinh một người con trai, bà tiên nói:

"Đứa trẻ này sau này nhất định sẽ trở thành đế vương."

Nói xong, bà trở về trời.

Đó chính là câu chuyện về sự ra đời của thủy tổ dân tộc Tiên Ti.

Hoàng đế Bắc Ngụy từng cho người đi tìm quê hương trong truyền thuyết

Điều thú vị hơn nằm ở một ghi chép khác trong Ngụy Thư.

Khi Hoàng đế Thái Vũ của Bắc Ngụy, người thống nhất phương Bắc, trị vì, ông đã quyết định cho người đi tìm lại hang động Tiên Ti Sơn, quê hương được nhắc đến trong truyền thuyết của tổ tiên.

Theo sử sách, đoàn thám hiểm đã thực sự tìm thấy ngọn núi và hang động này. Hoàng đế còn cử quan lại đến lập bia đá và tổ chức nghi lễ tế tổ tiên.

Nếu nhìn dưới góc độ hiện đại, câu chuyện này nghe khá khó tin.

Thời Thái Vũ Đế cũng chính là giai đoạn vua Trường Thọ của Goguryeo trị vì.

Làm sao hơn 1.500 năm trước người ta có thể lần theo dấu vết của một địa danh chỉ xuất hiện trong thần thoại rồi tổ chức cả đoàn khảo sát đến tận vùng phương Bắc xa xôi?

Nếu so sánh với lịch sử Hàn Quốc thì cũng giống như việc một vị vua thời Cao Ly đọc Tam Quốc Di Sự, sau đó ra lệnh tìm đúng hang động nơi gấu và hổ ăn ngải cứu cùng tỏi trong truyền thuyết Đàn Quân, rồi cuối cùng thật sự tìm thấy.

Vì sao nhiều học giả từng không tin Ngụy Thư?

Trên thực tế, bản thân Ngụy Thư từ lâu vốn là bộ sử gây nhiều tranh cãi.

Đây là bộ sử được biên soạn dưới thời Đông Ngụy và Bắc Tề, thường bị đánh giá là thiên vị, ca ngợi phe cầm quyền đồng thời hạ thấp các đối thủ chính trị.

Nhiều học giả Nho giáo cho rằng tác giả đã bóp méo lịch sử nhằm lấy lòng người nắm quyền.

Theo quan điểm sử học truyền thống, nguyên tắc quan trọng nhất là:

"Ghi chép sự thật, không sáng tác."

Thế nhưng Ngụy Thư bị cho là đã vi phạm nguyên tắc này.

Chính vì vậy, bộ sử này từng bị gọi bằng biệt danh "Uế sử", nghĩa là "cuốn sử không đáng tin".

Do ảnh hưởng của đánh giá này, trong suốt nhiều thế kỷ, phần lớn giới nghiên cứu đều không tin câu chuyện về Tiên Ti Sơn và coi đây chỉ là một truyền thuyết.

Họ cho rằng thật khó tin khi một dân tộc từng hoạt động ở Nội Mông và khu vực Liêu Tây lại có nguồn gốc từ tận vùng Siberia xa xôi.

Bước ngoặt gây chấn động vào năm 1980

Mọi chuyện thay đổi hoàn toàn vào năm 1980.

Điều mà rất ít người ngờ tới đã xảy ra.

Hang động Tiên Ti Sơn thực sự được tìm thấy.

Theo ghi chép trong Ngụy Thư, Hoàng đế Thái Vũ từng cử đại thần Lý Sưởng đến khu vực này để lập bia đá và tế tổ tiên.

Dựa vào chính đoạn sử ngắn ngủi đó, một cựu phóng viên tên Mễ Văn Bình dù không phải nhà khảo cổ chuyên nghiệp vẫn kiên trì khảo sát suốt nhiều năm.

Cuối cùng, ông đã phát hiện một hang động tự nhiên nằm gần dãy Đại Hưng An Lĩnh, thuộc khu vực Siberia.

Điều gây sửng sốt là trong hang còn tìm thấy bia đá được cho là do Thái Vũ Đế dựng lên.

Nội dung trên bia cũng trùng khớp với ghi chép trong Ngụy Thư.

Để bảo tồn hiện vật, tấm bia gốc hiện được niêm phong. Một bản sao đã được dựng lại để phục vụ khách tham quan.

Không chỉ vậy, các cuộc khai quật sau đó còn phát hiện nhiều hiện vật khảo cổ được cho là thuộc văn hóa Tiên Ti.

Nhờ vậy, địa điểm này dần được công nhận là một di tích khảo cổ thực sự.

Từ phóng viên trở thành nhà khảo cổ nổi tiếng

Sau phát hiện này, Mễ Văn Bình từ một người đam mê khảo cổ đã trở nên nổi tiếng.

Nhiều người ví ông với Heinrich Schliemann, người từng phát hiện tàn tích thành Troy sau khi kiên trì tin vào những câu chuyện trong sử thi.

Một truyền thuyết từng bị xem là hoang đường, thậm chí bị đánh giá là không đáng tin vì xuất hiện trong một bộ sử gây tranh cãi, cuối cùng lại có thêm những bằng chứng khảo cổ đáng chú ý.

Từ truyền thuyết đến lịch sử

Theo các nghiên cứu hiện nay, nhiều nhà khảo cổ cho rằng địa điểm này có giá trị lịch sử và được xem là một phát hiện quan trọng.

Dĩ nhiên vẫn còn những ý kiến nghi ngờ, cho rằng các hiện vật có thể đã bị làm giả hoặc diễn giải quá mức.

Tuy nhiên, quan điểm được chấp nhận rộng rãi hiện nay vẫn xem đây là một di tích khảo cổ có thật và là một trong những phát hiện đáng chú ý liên quan đến lịch sử dân tộc Tiên Ti.

Nếu giả thuyết này chính xác, điều đó đồng nghĩa tổ tiên người Tiên Ti đã di cư khoảng 1.400 km từ vùng Siberia xuống Liêu Tây, sau đó tiếp tục phát triển và từng bước chinh phục miền Bắc Trung Quốc để xây dựng nhà Bắc Ngụy.

Lịch sử đôi khi bắt đầu từ những điều tưởng như không thể

Lịch sử từng chứng kiến nhiều câu chuyện tương tự.

Thành Troy trong thần thoại Hy Lạp từng bị xem là hư cấu, nhưng sau đó cũng được phát hiện ngoài thực địa.

Câu chuyện về Tiên Ti Sơn một lần nữa cho thấy ranh giới giữa truyền thuyết và lịch sử đôi khi không rõ ràng như chúng ta vẫn nghĩ.

Không phải mọi truyền thuyết đều là sự thật, nhưng cũng không phải mọi truyền thuyết đều hoàn toàn hư cấu.

Biết đâu trong tương lai, những di tích quan trọng khác của lịch sử Đông Á, kể cả các dấu tích liên quan đến Cổ Triều Tiên, cũng sẽ được tìm thấy nhờ những phát hiện khảo cổ mới.

Tham khảo từ Nate