Từ "chư hầu" đến đối tác ngang hàng: Ngôn ngữ cơ thể của Kim Jong Un với Tập Cận Bình và Putin cho thấy vị thế mới của Triều Tiên

Sau Hội nghị Thượng đỉnh Hà Nội năm 2019 đổ vỡ, nhiều người cho rằng nhà lãnh đạo Triều Tiên Kim Jong Un đã rơi vào thế bị cô lập trên trường quốc tế. Tuy nhiên, chỉ sau hơn 6 năm, ông không chỉ khôi phục vị thế mà còn từng bước xây dựng mối quan hệ chiến lược chặt chẽ với Trung Quốc và Nga.

Một phân tích mới về ngôn ngữ cơ thể, cách ứng xử ngoại giao và phát ngôn của Kim Jong Un cho thấy nhà lãnh đạo Triều Tiên đã thay đổi đáng kể, từ vị thế bị động sang một đối tác được xem là bình đẳng với Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình và Tổng thống Nga Vladimir Putin. Sự thay đổi này cũng đang tác động trực tiếp đến môi trường an ninh tại bán đảo Triều Tiên và khu vực Đông Bắc Á.

Hội nghị Hà Nội năm 2019 trở thành bước ngoặt lớn

Ngày 28 tháng 2 năm 2019 là dấu mốc mà Kim Jong Un khó có thể quên. Đây là ngày Hội nghị Thượng đỉnh Mỹ Triều tại Hà Nội kết thúc mà không đạt được bất kỳ thỏa thuận nào, sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump bất ngờ rời khỏi bàn đàm phán.

Đối với nhà lãnh đạo Triều Tiên, đây là thất bại ngoại giao chưa từng có.

Ít ai có thể hình dung rằng chỉ hơn 6 năm sau, Kim Jong Un lại xuất hiện bên cạnh Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình và Tổng thống Nga Vladimir Putin trên khán đài Quảng trường Thiên An Môn trong lễ duyệt binh kỷ niệm 80 năm kết thúc Chiến tranh Thế giới thứ hai tại Bắc Kinh.

Theo đánh giá của giới quan sát quốc tế, vị thế chiến lược của Kim Jong Un hiện nay đã hoàn toàn khác trước. Ông không còn vội vàng tìm kiếm đối thoại với Mỹ và thậm chí có đủ sự tự tin để không cần đáp lại ngay cả khi Washington phát đi tín hiệu nối lại đàm phán.

Câu hỏi được đặt ra là điều gì đã giúp nhà lãnh đạo của một quốc gia nghèo tại Đông Bắc Á có thể chuyển mình mạnh mẽ đến như vậy sau thất bại tại Hà Nội.

Đứng ngang hàng với Tập Cận Bình và Putin

Trong lễ duyệt binh tại Quảng trường Thiên An Môn diễn ra vào ngày 3 tháng 9 năm ngoái, Kim Jong Un xuất hiện cùng Tập Cận Bình và Vladimir Putin trên khán đài trung tâm.

Đối với Kim Jong Un, đây có lẽ là khoảnh khắc mang nhiều ý nghĩa lịch sử.

Hơn 70 năm trước, chính ông nội của ông là Kim Nhật Thành từng đứng tại vị trí tương tự trong giai đoạn đầu xây dựng quan hệ giữa Triều Tiên và Trung Quốc.

Nhiều hãng truyền thông quốc tế cũng đặc biệt chú ý đến hình ảnh này.

Bloomberg nhận định sự xuất hiện của Kim Jong Un bên cạnh hai nhà lãnh đạo cường quốc đánh dấu thêm một cột mốc quan trọng trong quá trình chuyển mình của ông, từ một nhà lãnh đạo bị cô lập trở thành nhân tố có ảnh hưởng trên trường quốc tế nhờ mối quan hệ ngày càng khăng khít với các đồng minh.

Nếu trước đây Triều Tiên thường được xem là bên phụ thuộc vào những quyết định chiến lược của Trung Quốc và Nga, thì hiện nay Bình Nhưỡng đã dần xây dựng vai trò như một đối tác bình đẳng, trở thành một trong những trụ cột của liên minh đối trọng với Mỹ.

Ngôn ngữ cơ thể tiết lộ sự thay đổi rõ rệt

Một trong những chi tiết thu hút sự chú ý nhất là khoảnh khắc Kim Jong Un chủ động quay sang trò chuyện với Chủ tịch Tập Cận Bình khi tên lửa đạn đạo liên lục địa Đông Phong 61 đi qua trong cuộc duyệt binh.

Theo các chuyên gia phân tích hành vi phi ngôn ngữ, chỉ riêng hành động này cũng phản ánh sự thay đổi rất lớn trong vị thế của Kim Jong Un.

Nếu là Kim Jong Un của năm 2018, khi các hội nghị thượng đỉnh liên Triều và Mỹ Triều đang diễn ra liên tiếp, thì việc chủ động thể hiện thái độ ngang hàng như vậy trước Tập Cận Bình gần như không thể xảy ra.

Sau 7 năm, từ ánh mắt, tư thế đứng cho đến cách giao tiếp của Kim Jong Un với Chủ tịch Trung Quốc đều đã thay đổi.

Ông không còn đứng phía sau hay thường xuyên cúi đầu như trước.

Thông điệp mà Kim Jong Un truyền tải thông qua ngôn ngữ cơ thể rất rõ ràng.

Ông không còn chấp nhận vị trí thấp hơn bất kỳ ai.

Từ người đi theo đến đối tác chiến lược

Tờ JoongAng Ilbo phối hợp với Viện nghiên cứu thương hiệu cá nhân Jium & Gitdeum đã phân tích sáu cuộc gặp thượng đỉnh giữa Kim Jong Un và Tập Cận Bình, bắt đầu từ cuộc gặp đầu tiên tại Bắc Kinh vào tháng 3 năm 2018.

Kết quả cho thấy ở cuộc gặp đầu tiên, Kim Jong Un duy trì nụ cười mang tính xã giao, hiếm khi cười thật.

Ông thường tránh nhìn thẳng vào Tập Cận Bình, thay vào đó nhìn xuống hoặc nhìn sang hướng khác với biểu cảm khá cứng.

Trong lúc trò chuyện, Kim Jong Un thường hơi cúi người về phía trước để lắng nghe, hầu như không sử dụng cử chỉ tay và luôn đi phía sau Chủ tịch Trung Quốc.

Theo các chuyên gia, đây là tư thế điển hình của một người ở vị trí thấp hơn trong mối quan hệ quyền lực.

Thời điểm đó, Kim Jong Un chủ động tìm đến Bắc Kinh nhằm củng cố hậu thuẫn trong bối cảnh Triều Tiên bắt đầu đối thoại với Mỹ.

Quan hệ giữa Bình Nhưỡng và Bắc Kinh trước đó cũng không mấy thuận lợi.

Năm 2013, ngay trước khi Tập Cận Bình trở thành Chủ tịch Trung Quốc, Triều Tiên tiến hành vụ thử hạt nhân lần thứ ba. Cùng năm đó, Kim Jong Un xử tử người chú Jang Song Thaek, nhân vật được xem là cầu nối quan trọng nhất giữa Bình Nhưỡng và Bắc Kinh.

Đáp lại, Tập Cận Bình nhiều năm liền không đến thăm Triều Tiên, thậm chí còn lựa chọn Hàn Quốc là điểm đến trong chuyến thăm cấp nhà nước đầu tiên tại bán đảo Triều Tiên vào năm 2014.

Khi Kim Jong Un không còn cúi đầu trước Tập Cận Bình

Nhóm nghiên cứu đã phân tích khoảng 32 phút hình ảnh do truyền thông nhà nước Triều Tiên phát sóng về cuộc gặp giữa Kim Jong Un và Chủ tịch Tập Cận Bình tại Bắc Kinh vào tháng 9 năm ngoái.

Kết quả cho thấy hình ảnh Kim Jong Un đã thay đổi gần như hoàn toàn so với lần gặp đầu tiên năm 2018.

Nếu trước đây ông thường cúi đầu, tránh ánh mắt của Tập Cận Bình thì nay Kim Jong Un luôn đứng thẳng, nhìn trực diện và duy trì giao tiếp bằng mắt với người đồng cấp Trung Quốc.

Ông cũng sánh vai bước đi cùng Chủ tịch Tập Cận Bình thay vì đi phía sau như trước.

Đặc biệt, tần suất Kim Jong Un nhìn xuống đất hoặc quay mặt sang hướng khác giảm rất mạnh.

Theo thống kê, năm 2018 ông nhìn xuống trung bình 1,7 lần mỗi phút. Đến năm 2025, con số này chỉ còn 0,6 lần mỗi phút, giảm khoảng 65 phần trăm.

Đây được xem là dấu hiệu rõ ràng cho thấy sự thay đổi về tâm thế và mức độ tự tin của nhà lãnh đạo Triều Tiên.

Cử chỉ "chắp tay hình tháp" thể hiện sự tự tin

Một điểm đáng chú ý khác là Kim Jong Un nhiều lần sử dụng tư thế chắp các đầu ngón tay lại với nhau, còn được gọi là tư thế "hình tháp".

Đây là cử chỉ thường xuất hiện ở những nhà lãnh đạo nổi tiếng như Tổng thống Nga Vladimir Putin hay Tổng thống Mỹ Donald Trump.

Trong nghiên cứu về ngôn ngữ cơ thể, động tác này thường thể hiện sự tự tin, quyền lực, khả năng kiểm soát tình hình và niềm tin vào những quyết định của bản thân.

Việc Kim Jong Un sử dụng cử chỉ này ngay trước mặt Chủ tịch Tập Cận Bình được các chuyên gia đánh giá là tín hiệu phi ngôn ngữ cho thấy ông không còn xem mình ở vị trí thấp hơn, mà muốn thể hiện vai trò của một đối tác chiến lược bình đẳng.

Giám đốc Viện nghiên cứu Jium & Gitdeum Kim Yeo Jeong nhận định rằng ngôn ngữ cơ thể của Kim Jong Un phản ánh sự thay đổi trong nhận thức về mối quan hệ với Trung Quốc, từ tư thế của một người cần tìm kiếm sự hỗ trợ sang vị thế của một đối tác chiến lược ngang hàng.

Quan hệ đặc biệt với Vladimir Putin

Sự thay đổi trong thái độ của Kim Jong Un cũng gắn liền với việc Triều Tiên ngày càng tăng cường quan hệ với Nga.

Khác với quan hệ lịch sử được thừa hưởng từ các thế hệ lãnh đạo trước, mối quan hệ cá nhân giữa Kim Jong Un và Tổng thống Vladimir Putin được chính Kim xây dựng trong nhiệm kỳ của mình.

Vì vậy, Putin được xem là một trong những đồng minh có ý nghĩa đặc biệt đối với nhà lãnh đạo Triều Tiên.

Nếu trong cuộc gặp đầu tiên tại Vladivostok vào tháng 4 năm 2019 Kim Jong Un vẫn còn khá dè dặt thì đến cuộc gặp tại Sân bay vũ trụ Vostochny năm 2023, ông đã thoải mái cười lớn và thể hiện cảm xúc một cách tự nhiên.

Các chuyên gia cho rằng điều này cho thấy mức độ tin cậy giữa hai nhà lãnh đạo đã tăng lên đáng kể.

Những cái ôm và cái bắt vai hiếm thấy trong ngoại giao

Quan hệ giữa Kim Jong Un và Vladimir Putin càng trở nên gần gũi hơn trong Hội nghị Thượng đỉnh tại Bình Nhưỡng vào tháng 6 năm 2024, thời điểm quan hệ quân sự giữa Nga và Triều Tiên bước sang giai đoạn mới.

Mặc dù máy bay của Tổng thống Putin hạ cánh vào khoảng 2 giờ sáng, muộn hơn nhiều so với kế hoạch ban đầu, Kim Jong Un vẫn trực tiếp có mặt tại sân bay để đón tiếp.

Hai nhà lãnh đạo ôm nhau, vỗ vai thân mật ngay khi gặp mặt.

Trong chuyến thăm này, Tổng thống Putin còn tặng Kim Jong Un một chiếc xe Aurus, mẫu xe được mệnh danh là "Rolls Royce của Nga".

Hai người thay nhau cầm lái chiếc xe và liên tục trò chuyện, cười đùa trong suốt chuyến đi.

Theo phân tích từ khoảng 120 phút hình ảnh công khai của bốn cuộc gặp thượng đỉnh giữa hai nhà lãnh đạo, Kim Jong Un và Vladimir Putin đã:

• Ôm nhau 7 lần, mỗi lần kéo dài trung bình 4,2 giây.
• Khoác vai nhau 4 lần với thời gian trung bình khoảng 8,5 giây.
• Chạm tay hoặc chạm cánh tay nhau 15 lần.
• Ghé sát để nói chuyện riêng 8 lần.

Trong các cuộc gặp này, Kim Jong Un cười lớn tới 23 lần.

Khoảng 82 phần trăm số nụ cười của ông được xác định là nụ cười Duchenne, loại nụ cười được giới tâm lý học xem là biểu hiện của cảm xúc chân thật khi cả khóe miệng và vùng cơ quanh mắt cùng hoạt động.

Điều này cho thấy Kim Jong Un tỏ ra thoải mái và cởi mở với Tổng thống Nga hơn hẳn so với nhiều nguyên thủ khác.

Ngôn ngữ cơ thể thể hiện sự bình đẳng, nhưng phát ngôn vẫn nghiêng về Trung Quốc

Dù Kim Jong Un thể hiện sự gần gũi và thoải mái hơn với Tổng thống Nga Vladimir Putin trong các cuộc gặp trực tiếp, nhưng khi phân tích những phát biểu chính thức của ông trên truyền thông nhà nước Triều Tiên, giới nghiên cứu lại nhận thấy một bức tranh khác.

Tờ JoongAng Ilbo đã phối hợp với công ty phân tích dữ liệu bằng trí tuệ nhân tạo Speechlog để nghiên cứu toàn bộ nội dung đăng tải trên báo Rodong Sinmun, cơ quan ngôn luận chính thức của Đảng Lao động Triều Tiên.

Cuộc nghiên cứu sử dụng hơn 137.000 bài báo cùng khoảng 18 triệu dữ liệu văn bản được đăng trong giai đoạn từ tháng 1 năm 2016 đến tháng 1 năm 2026.

Bởi Rodong Sinmun là tờ báo định hướng dư luận trong nước, những nội dung xuất hiện trên đây được xem là phản ánh chính xác thông điệp mà Kim Jong Un muốn truyền tải tới người dân Triều Tiên.

Kim Jong Un vẫn dành nhiều thiện chí hơn cho Trung Quốc

Kết quả phân tích cho thấy, trong phần lớn thời gian, Kim Jong Un sử dụng những ngôn từ mang tính hòa giải và tích cực đối với Trung Quốc nhiều hơn so với Nga.

Cụ thể:

• Giai đoạn 2016 đến 2017, khi Triều Tiên tập trung phát triển chương trình hạt nhân, tỷ lệ phát ngôn mang tính thiện chí với Trung Quốc đạt khoảng 70 phần trăm.
• Giai đoạn từ năm 2018 đến trước Hội nghị Thượng đỉnh Hà Nội tháng 2 năm 2019, tỷ lệ này tăng lên 83,3 phần trăm, thời điểm diễn ra hàng loạt cuộc gặp liên Triều và Mỹ Triều.
• Sau khi Hội nghị Hà Nội thất bại, tỷ lệ giảm xuống còn 64,7 phần trăm.
• Từ năm 2023 trở đi, con số này tăng trở lại khoảng 75 phần trăm.

Trong khi đó, tỷ lệ phát ngôn tích cực dành cho Nga lần lượt là:

• 55,6 phần trăm.
• 77,8 phần trăm.
• 71,4 phần trăm.
• 69,2 phần trăm.

Ngoại trừ giai đoạn ngay sau Hội nghị Hà Nội, Kim Jong Un luôn sử dụng nhiều ngôn từ mang tính thiện chí đối với Trung Quốc hơn Nga.

Bắc Kinh vẫn là chỗ dựa không thể thay thế

Theo các chuyên gia, điều này phản ánh thực tế rằng dù quan hệ quân sự giữa Triều Tiên và Nga ngày càng phát triển, Bình Nhưỡng vẫn khó có thể tồn tại nếu thiếu sự hỗ trợ kinh tế từ Trung Quốc.

Trong nhiều năm qua, Trung Quốc luôn là đối tác thương mại lớn nhất của Triều Tiên.

Phần lớn hoạt động xuất nhập khẩu, cung ứng năng lượng, lương thực và hàng hóa thiết yếu của Bình Nhưỡng đều phụ thuộc vào Bắc Kinh.

Vì vậy, ngay cả khi Kim Jong Un xây dựng được mối quan hệ cá nhân rất tốt với Tổng thống Vladimir Putin, ông vẫn phải duy trì quan hệ ổn định với Trung Quốc để đảm bảo lợi ích chiến lược lâu dài.

Một chuyên gia nhận định rằng nếu xét về cảm xúc, Kim Jong Un có thể dành nhiều thiện cảm hơn cho Moskva.

Tuy nhiên, khi nói đến lợi ích quốc gia và sự tồn tại của nền kinh tế Triều Tiên, mọi tính toán chiến lược vẫn hướng về Bắc Kinh.

Từ thất bại tại Hà Nội đến vị thế mới trên bàn cờ quốc tế

Sự thay đổi của Kim Jong Un trong những năm qua không chỉ thể hiện qua các tuyên bố chính thức hay chính sách đối ngoại mà còn được phản ánh rõ qua từng cử chỉ, ánh mắt và cách ông xuất hiện trước các nhà lãnh đạo thế giới.

Từ một nhà lãnh đạo từng chịu thất bại ngoại giao nặng nề tại Hội nghị Thượng đỉnh Hà Nội năm 2019, Kim Jong Un đã từng bước tận dụng những biến động của tình hình quốc tế để củng cố vị thế của Triều Tiên.

Quan hệ ngày càng sâu sắc với Nga cùng việc duy trì liên kết chiến lược với Trung Quốc đã giúp Bình Nhưỡng không còn bị xem là một quốc gia bị cô lập như trước.

Theo đánh giá của nhiều chuyên gia, Kim Jong Un hiện không còn hành xử như một nhà lãnh đạo phải tìm kiếm sự bảo trợ từ các cường quốc.

Thay vào đó, ông đang thể hiện hình ảnh của một đối tác có tiếng nói riêng trong liên kết chiến lược giữa Triều Tiên, Trung Quốc và Nga.

Đây cũng là lý do khiến giới nghiên cứu cho rằng Hàn Quốc cùng các nước trong khu vực cần nhìn nhận Kim Jong Un với một góc nhìn mới.

Nhà lãnh đạo Triều Tiên ngày nay không còn là Kim Jong Un của thời điểm trước Hội nghị Hà Nội, mà đã trở thành một nhân tố có ảnh hưởng lớn hơn trên bàn cờ địa chính trị Đông Bắc Á.

koreajoongangdaily