Vì sao "chăm chỉ" thôi vẫn chưa đủ để được đánh giá cao?

Không ít người than phiền rằng: đã làm việc chăm chỉ, lặng lẽ cống hiến, nhưng rồi công ty vẫn không ghi nhận. Cảm giác bất công xuất hiện khi những nỗ lực bền bỉ dường như chẳng được đánh giá tương xứng. Nhưng thực tế, sự chăm chỉ tuy là điều kiện cần, lại hiếm khi là điều kiện đủ để nhận về những phần thưởng xứng đáng. 

Trong môi trường công việc, thứ được đánh giá cao hơn hết thảy không phải chỉ là chăm chỉ, mà là năng lực. Và khi một người vừa có năng lực, vừa chăm chỉ, khi đó sự ghi nhận mới thực sự trọn vẹn. Để hiểu vì sao chỉ chăm chỉ là chưa đủ, trước hết cần làm rõ khái niệm "năng lực" trong mắt doanh nghiệp. 

Năng lực là mức độ thấu hiểu sâu sắc về vai trò được giao. Mỗi công việc, mỗi vị trí đều đòi hỏi những nhóm kỹ năng khác nhau. Ví dụ, trong công việc truyền thông, kỹ năng xây dựng mối quan hệ với phóng viên và khả năng xử lý tình huống bất ngờ là yếu tố then chốt. Nhưng khi chuyển sang công việc hoạch định chính sách, khả năng phát hiện vấn đề chiến lược và xử lý thông tin lại trở thành trọng tâm. 

Dù là vị trí nào, sự chăm chỉ luôn là nền tảng, nhưng năng lực chuyên môn mới quyết định phần còn lại. Ngay cả sự thay đổi về cấp bậc cũng khiến yêu cầu năng lực khác đi. Khi còn là thành viên trong nhóm, việc chủ động đóng góp ý kiến sẽ được đánh giá cao. Nhưng khi lên làm quản lý, biết khi nào nên im lặng lắng nghe, khi nào cần cân nhắc toàn cục lại trở thành kỹ năng quan trọng hơn. 

Điều khiến nhiều người rơi vào trạng thái “chăm chỉ mà không được ghi nhận” chính là sự thiếu nhạy bén với những thay đổi về yêu cầu năng lực. Không nhận ra rằng vai trò của mình đang chuyển dịch, kỳ vọng của tổ chức đang thay đổi, nên họ vẫn tiếp tục làm việc theo lối mòn cũ. Trong mắt người đánh giá, đó không còn là sự chăm chỉ, mà dễ bị nhìn nhận thành sự cứng đầu, bảo thủ. Đã từng có đồng nghiệp nổi bật về tốc độ và độ chính xác khi làm báo cáo. Trong khi người khác xử lý được 5 báo cáo, anh ấy hoàn thành đến 10. 

Nhưng khi được thăng chức lên làm quản lý, anh tiếp tục giữ thói quen tự chỉnh sửa từng bản báo cáo của cấp dưới, thậm chí mang công việc về nhà xử lý cuối tuần. Dù đã được nhắc nhở nhiều lần rằng nhiệm vụ quản lý không nằm ở việc sửa lỗi chi tiết, mà là định hướng công việc, hỗ trợ cấp dưới phát triển, nhưng anh vẫn không thay đổi. Cũng có người rất giỏi khi làm công tác hành chính nội bộ như dự toán ngân sách, hợp đồng. Mọi quy trình đều tuân thủ chặt chẽ, rất đáng tin cậy. Thế nhưng khi chuyển sang mảng lập kế hoạch kinh doanh, thay vì ra ngoài gặp gỡ khách hàng tìm kiếm cơ hội, người này chỉ chăm chú nghiên cứu quy định và tài liệu hướng dẫn. 

Dù được động viên nhiều lần hãy chủ động tiếp xúc thực tế để phát triển công việc, câu trả lời luôn là: "Tôi chưa đủ hiểu để tự tin gặp người ngoài." Kết quả là suốt một năm, dự án gần như giậm chân tại chỗ. Lại có người, dù đã là quản lý cấp trung, vẫn dành gần như toàn bộ thời gian cho các công việc giám sát sự kiện bên ngoài. 

Sau mỗi buổi công tác, lại trở về văn phòng làm việc đến tận đêm khuya. Thời gian dành cho các nhiệm vụ chiến lược quan trọng hơn vì thế liên tục bị lấn át. Việc không biết sắp xếp thứ tự ưu tiên khiến khối lượng công việc ngày càng chồng chất mà hiệu quả lại không tương xứng. Nếu còn là nhân viên mới, việc chỉ tập trung chăm chỉ có thể còn được thông cảm. Nhưng sau nhiều năm chỉ dùng "sự chăm chỉ" làm vũ khí duy nhất, những kỹ năng khác dần trở nên yếu ớt. 

Và đến một giai đoạn nhất định, chính những người quản lý cũng sẽ cảm thấy e ngại khi phải nhận thêm người như vậy vào đội ngũ của mình, bởi họ buộc phải gánh thêm phần việc mà lẽ ra thuộc về cấp dưới. Nếu từng ôm cảm giác bức xúc vì "sự chăm chỉ của mình không được công nhận", có lẽ đã đến lúc cần dừng lại và tự đánh giá: trong bối cảnh hiện tại, công việc đang thực sự yêu cầu điều gì? Đâu là nhóm năng lực cần phát triển thêm? Liệu đã thật sự linh hoạt để thích nghi với sự thay đổi của vai trò chưa? Còn thời gian, nhưng đừng để quá muộn mới nhận ra.