Khi robot vẽ bừa còn bán được giá hơn tranh của con người!

Hãy tạm quên đi những bức tranh sơn dầu hay tượng điêu khắc bằng đá cẩm thạch. Tại các sàn đấu giá danh tiếng như Christie's, một cuộc cách mạng đang diễn ra. Nhân vật chính của kỷ nguyên mới này không phải là một họa sĩ với đôi tay lấm lem sơn dầu, mà là những thuật toán, những cánh tay robot và những bộ óc Trí tuệ nhân tạo (AI). 

Thế giới nghệ thuật đang tung hô đây là một bước tiến vĩ đại, một chân trời mới của sự sáng tạo. Nhưng nếu lột bỏ những lớp ngôn từ mỹ miều, chúng ta đang thực sự chứng kiến điều gì? 

Hãy cùng giải mã xem liệu đây là một cuộc cách mạng nghệ thuật thực sự, hay chỉ là một màn trình diễn công nghệ cao cấp được đóng gói bằng những thuật ngữ uyên bác. 

Tại một phiên đấu giá toàn các tác phẩm AI của Christie's, người ta đã được diện kiến những "nghệ sĩ" tân thời. Đầu tiên là một cánh tay robot cần mẫn, được lập trình để vẽ một bức tranh trực tiếp trong suốt sự kiện. Nó di chuyển chính xác đến từng milimet, không một chút run tay, không cảm xúc, không hỉ nộ ái ố, chỉ có thuật toán. 

Nó không cần cà phê để tỉnh táo, không cần âm nhạc để lấy cảm hứng. Về cơ bản, nó là một chiếc máy in được trao cho một cây cọ và một cái mác "nghệ sĩ". 

Tác phẩm của "anh bạn" robot này được bán với giá hơn 11.000 đô la. Một "nghệ sĩ" khác, Refik Anadol, thì cho ra đời tác phẩm video mang tên "Machine Hallucinations" (Ảo giác của máy móc). Tác phẩm được tạo ra từ việc AI phân tích dữ liệu về giấc mơ của các phi hành gia và được bán với giá gần 380.000 đô la.

 Chúng ta đang trả hàng trăm ngàn đô la để được xem... ảo giác của một cỗ máy. Một câu hỏi triết học chợt nảy ra: Liệu ảo giác của máy có sâu sắc hơn ảo giác của người không?  

Nếu bạn nghĩ robot vẽ tranh đã là đỉnh cao, thì hãy gặp gỡ nhóm nghệ sĩ Obvious từ Pháp. Họ đã phát minh ra một quy trình sáng tạo nghệ thuật tối thượng, nơi họa sĩ gần như không cần phải làm gì cả. Công thức rất đơn giản: Đưa một người vào máy chụp cộng hưởng từ (fMRI). Yêu cầu người đó "tưởng tượng về những cảnh thơ mộng". Thu thập dữ liệu sóng não. Để AI biến mớ dữ liệu đó thành một bức tranh phong cảnh. Bán với giá cao. Quy trình này đặt ra một câu hỏi hóc búa về quyền tác giả. 

Ai là tác giả thực sự? Người nằm nghĩ, cỗ máy fMRI, lập trình viên viết ra thuật toán, hay chính con AI? Hay người thực sự làm nghệ thuật ở đây chính là các nhà marketing, những người đã nghĩ ra một câu chuyện quá hay để bán những bức tranh này? 

Khi được hỏi tại sao những tác phẩm này lại được săn đón, các chuyên gia từ những nhà đấu giá danh tiếng cho rằng "thế hệ các nhà sưu tập mới có tư duy cởi mở hơn". 

Một vị phó chủ tịch của Christie's khẳng định: "Trong thị trường nghệ thuật đương đại, chất liệu không còn là vấn đề quan trọng nữa". Nói một cách dân dã, đừng hỏi xem nó được làm bằng gì hay nó có ý nghĩa sâu sắc gì không. Chỉ cần bạn cảm nhận được cái "vibe" của nó là được. Nếu bạn không hiểu, có lẽ bạn đã không đủ "cởi mở" và "tiệm cận với xu hướng" như những nhà sưu tập trẻ tuổi. 

Lỗi không nằm ở tác phẩm, mà nằm ở sự chậm tiến của bạn. Cú châm biếm cuối cùng của cuộc cách mạng Sự trỗi dậy của AI không hẳn đang đe dọa thay thế các nghệ sĩ con người. Thay vào đó, nó đang vô tình tạo ra một thể loại nghệ thuật mới: nghệ thuật trình diễn về sự phi lý. Tác phẩm nghệ thuật thực sự ở đây có lẽ không phải là bức tranh được treo trên tường. Tác phẩm nghệ thuật chính là toàn bộ vở kịch xung quanh nó: những thông cáo báo chí hoành tráng, những mô tả công nghệ phức tạp, những phiên đấu giá nghẹt thở, những mức giá trên trời, và cả những bài viết (như bài này) đang cố gắng diễn giải nó. 

Có lẽ, vai trò quan trọng nhất của AI trong nghệ thuật không phải là để tạo ra tác phẩm, mà là để cho chúng ta thấy thế giới nghệ thuật của con người có thể trở nên phi lý và hài hước đến mức nào. Và đó, tự nó, đã là một loại hình nghệ thuật rồi.