Lotte và nghịch lý Chaebol: Mở rộng mạnh ở Việt Nam, nhưng bị cổ đông ép cải cách ở Hàn Quốc

Cổ đông nhỏ lẻ thách thức Lotte: Tín hiệu mới cho quản trị Chaebol Hàn Quốc

 Liên minh cổ đông thiểu số tại Lotte Corp. vừa gửi thư chính thức đến hội đồng quản trị, yêu cầu hủy bỏ toàn bộ cổ phiếu quỹ và tiến hành cải cách quản trị sâu rộng. Động thái này đánh dấu một bước ngoặt trong làn sóng shareholder activism tại Hàn Quốc, nơi ngày càng nhiều nhà đầu tư nhỏ lẻ liên kết để đòi hỏi minh bạch và gia tăng giá trị cổ đông trong các tập đoàn lớn.

Giá cổ phiếu lao dốc và định giá thấp kỷ lục

 Lotte hiện là Chaebol lớn thứ năm của Hàn Quốc, nhưng cổ phiếu công ty mẹ đã mất hơn 75% giá trị so với đỉnh lịch sử. Ngày 25/9, cổ phiếu chốt phiên ở mức 29.050 won, tương đương khoảng 590.000 VND, trong khi mức cao nhất từng đạt là 125.301 won. Tính đến tháng 6, cổ phiếu giao dịch với PBR chỉ 0,35, tức thấp hơn nhiều so với giá trị tài sản ròng. Điều này cho thấy thị trường không chỉ coi cổ phiếu Lotte bị định giá thấp, mà còn nghi ngờ về lợi nhuận và triển vọng tăng trưởng của tập đoàn.

 Nguyên nhân chính được liên minh cổ đông chỉ ra là chuỗi sai lầm trong chiến lược đầu tư: từ việc đóng cửa mảng chăm sóc sức khỏe, thương vụ mua lại Iljin Materials (nay là Lotte Energy Materials) với chi phí đắt đỏ, cho đến áp lực thanh khoản của Lotte Engineering & Construction. Những quyết định này khiến giá trị cổ đông bị bào mòn, trong khi niềm tin thị trường sụt giảm nghiêm trọng.

Mâu thuẫn niềm tin và đãi ngộ lãnh đạo

 Sự phẫn nộ càng dâng cao khi Chủ tịch Shin Dong-bin nhận mức thù lao 21,6 tỷ won trong năm vừa qua, tương đương khoảng 438 tỷ VND, bất chấp kết quả kinh doanh kém hiệu quả. Điều này phản ánh vấn đề cố hữu trong nhiều Tập đoàn Hàn Quốc: lợi ích lãnh đạo và cổ đông thường tách rời, khi cơ chế giám sát chưa đủ mạnh.

Yêu cầu cải cách từ nhóm cổ đông thiểu số

 Trong bức thư gửi hội đồng quản trị, liên minh cổ đông đã nêu tám yêu cầu chính: hủy bỏ 27,5% cổ phiếu quỹ đang nắm giữ, bầu riêng thành viên ủy ban kiểm toán, thiết lập hệ thống trả lương gắn với hiệu quả, thành lập nhóm chuyên trách dưới quyền CEO để cải thiện định giá cổ phiếu, và chấm dứt việc bơm vốn cho các công ty con hoạt động yếu kém.

 “Đây không phải là hành động đe dọa công ty, mà là nỗ lực khôi phục giá trị cổ đông vốn đã bị xói mòn,” ông Park Jong-jin, lãnh đạo liên minh cổ đông, nhấn mạnh. CEO của nền tảng Act, ông Lee Sang-mok, cũng khẳng định rằng khi tiếng nói của nhà đầu tư cá nhân được kết nối, nó có thể trở thành động lực thúc đẩy tăng trưởng bền vững cho doanh nghiệp.

Nguy cơ proxy fight tại đại hội cổ đông 2027

 Nếu ban lãnh đạo không phản hồi trong vòng một tuần, nhóm cổ đông cho biết sẽ nâng cấp chiến dịch, trong đó có khả năng chuẩn bị cho một cuộc ủy quyền biểu quyết (proxy fight) tại đại hội cổ đông thường niên năm 2027. Để hiện thực hóa, liên minh đã bắt đầu đăng ký cổ đông vào cuối tháng 9, với 687 cổ đông tham gia, đại diện cho 839.468 cổ phiếu, tương đương khoảng 0,8% tổng số cổ phần lưu hành. Con số này tuy nhỏ nhưng đang tiếp tục tăng.

 Câu chuyện ở Lotte không chỉ phản ánh khủng hoảng nội bộ của một doanh nghiệp Hàn Quốc, mà còn gợi mở xu thế thay đổi rộng hơn trong mô hình Chaebol. Trong khi các tập đoàn Hàn Quốc như Lotte, Hyundai hay Samsung đang mở rộng mạnh mẽ sang Việt Nam với những dự án hàng tỷ USD trong lĩnh vực bán lẻ, bất động sản, năng lượng, thì ngay tại quê nhà, họ lại đối mặt với áp lực ngày càng lớn từ cổ đông và công luận.

 Sự tương phản này cho thấy dù mở rộng quốc tế thành công, nền tảng quản trị tại nội địa mới là yếu tố quyết định khả năng duy trì giá trị bền vững. Với Việt Nam, nơi dòng vốn Chaebol đang đổ vào, câu chuyện của Lotte cũng là lời nhắc nhở: nhà đầu tư cần nhìn nhận cả bức tranh toàn cảnh, bao gồm hiệu quả và tính minh bạch của doanh nghiệp ở thị trường gốc.

 Chiến dịch phản ứng mạnh mẽ của cổ đông thiểu số tại Lotte là một chỉ dấu quan trọng: thời kỳ quản trị dựa trên quyền lực gia tộc đang chịu sức ép thay đổi. Nếu Lotte chấp nhận cải cách, đây có thể là bước khởi đầu cho sự tái định hình của các công ty lớn của Hàn Quốc. Ngược lại, nếu bỏ qua, một cuộc đối đầu kéo dài tại đại hội cổ đông tương lai hoàn toàn có thể xảy ra, đẩy tập đoàn vào vòng xoáy bất ổn mới.