Thời đại 1 triệu lao động nhập cư tại Hàn Quốc - Liệu Chế độ Cấp phép Lao động còn phù hợp?

Hàn Quốc đang bước vào giai đoạn già hóa dân số nhanh chóng và tỷ lệ sinh thấp kỷ lục, kéo theo sự phụ thuộc ngày càng lớn vào nguồn nhân lực nước ngoài.

Lao động nhập cư hiện diện rộng khắp trong các lĩnh vực then chốt như sản xuất chế tạo, nông nghiệp, xây dựng và dịch vụ, trở thành lực lượng không thể thiếu để duy trì hoạt động của nền kinh tế trong nước. Năm 2024, số người nước ngoài cư trú tại Hàn Quốc bao gồm du học sinh, người kết hôn định cư nhưng không tham gia lao động đã lần đầu tiên vượt mốc 1,5 triệu người. Đáng chú ý, số lao động nước ngoài đang làm việc chính thức cũng lần đầu tiên vượt qua con số 1 triệu.

Tuy nhiên, số lượng lao động nhập cư tăng lên không đồng nghĩa với việc hệ thống và chính sách liên quan đã trưởng thành và hoàn thiện. Thực tế đau lòng tại một địa phương ở Hàn Quốc một lần nữa cho thấy những lỗ hổng nghiêm trọng trong cơ chế hiện hành.

Ngày 28 tháng 10 năm 2025, trong một đợt truy quét lao động nhập cư không giấy tờ do Cục Quản lý Xuất nhập cảnh và Người nước ngoài thành phố Daegu tiến hành,Tú Anh, 25 tuổi, quốc tịch Việt Nam, là du học sinh đã thiệt mạng sau khi trèo lên cao để trốn trong khuôn viên nhà máy và bị ngã.

Cô là cựu sinh viên Đại học Keimyung. Sau khi tốt nghiệp, trong thời gian chờ nhập học cao học, cô đi làm tại một nhà máy sản xuất linh kiện ô tô trong khu công nghiệp Seongseo để trang trải chi phí sinh hoạt.

Mặc dù cô sở hữu visa tìm việc và đang cư trú hợp pháp tại Hàn Quốc, loại visa này lại không cho phép làm việc trong lĩnh vực sản xuất. Điều đó khiến cô rơi vào tình thế vừa hợp pháp vừa bất hợp pháp, một nghịch lý tồn tại phổ biến trong hệ thống visa hiện nay.

Sau cái chết của nữ lao động Việt, gia đình nạn nhân cùng các tổ chức xã hội dân sự đã tiến hành biểu tình bằng hình thức dựng lều phản đối trong thời gian dài. Phải đến 67 ngày sau vụ việc, Bộ Tư pháp Hàn Quốc mới chính thức gửi lời xin lỗi tới gia đình.

Không chỉ trong các đợt truy quét, mà ngay tại các công trường và nhà máy, vấn đề an toàn và nhân quyền của lao động nhập cư tại Hàn Quốc vẫn bị đánh giá là gần như không có tiến triển.

Lao động nhập cư thường xuyên đối mặt với phân biệt đối xử trong đời sống hàng ngày, tình trạng chậm trả hoặc quỵt lương xảy ra phổ biến. Số đơn xin bồi thường tai nạn lao động của lao động nhập cư liên tục tăng trong 5 năm liền. Năm 2020 ghi nhận khoảng 8.000 trường hợp thì đến năm 2024, con số này đã tăng lên hơn 10.100 vụ.

Vấn đề lao động nước ngoài giờ đây không còn là câu chuyện riêng của một vài địa phương hay ngành nghề nhất định. Đây là bài toán mang tính toàn xã hội, liên quan đồng thời đến bảo vệ an toàn và nhân quyền, cải cách chế độ cư trú, cũng như sự chung sống bền vững giữa người nhập cư và cộng đồng địa phương.

Nếu xã hội vẫn tiếp tục nhìn nhận lao động nhập cư chỉ như một công cụ để bù đắp thiếu hụt nhân lực, thì sau hiện tượng chuyển giao rủi ro ra bên ngoài doanh nghiệp, Hàn Quốc sẽ còn phải đối mặt với một thực trạng mới, đó là sự chuyển dịch rủi ro sang người nhập cư.

Ý kiến từ các chuyên gia và tổ chức xã hội

Bà Kim Hee Jung, Ủy viên điều hành Liên minh Đoàn kết Người nhập cư Daegu và Gyeongbuk, cho biết phong trào bắt đầu từ yêu cầu đảm bảo quyền cư trú cho những lao động nhập cư không giấy tờ phát sinh do bất cập của hệ thống visa.

Trong quá trình này, gia đình Tú Anh  đã thực hiện nghi lễ 108 lần cúi lạy trước Phủ Tổng thống, thu hút sự tham gia và đồng cảm của đông đảo người dân tại khu vực thủ đô và Seoul đối với cái chết của cô..

Đến ngày 31 tháng 12, đại diện có trách nhiệm của Bộ Tư pháp đã chính thức xin lỗi gia đình nạn nhân. Gia đình chấp nhận lời xin lỗi và kết thúc cuộc biểu tình. Tuy nhiên, bà Kim nhấn mạnh rằng chính sách truy quét và trục xuất vẫn đang được duy trì, và những cái chết tương tự như của Tú Anh hoàn toàn có thể tiếp diễn nếu không có cải cách thể chế kịp thời.

Giáo sư Lee Seung Hyup, Khoa Xã hội học Đại học Daegu, cho rằng Hàn Quốc cần chuyển hướng từ mô hình lao động nhập cư ngắn hạn sang một chính sách nhập cư định cư lâu dài, đồng thời cải tổ Chế độ Cấp phép Lao động cho phù hợp với thực tế.

Ông phản bác quan điểm cho rằng lao động nhập cư tự nguyện đến Hàn Quốc làm việc mà không bị ép buộc. Thực tế, lao động nhập cư được đưa vào Hàn Quốc thông qua các thỏa thuận chính thức giữa chính phủ Hàn Quốc và chính phủ các nước khác, dựa trên nhu cầu nhân lực của Hàn Quốc.

Vấn đề cốt lõi không nằm ở việc thiếu lao động trong ngành sản xuất hay doanh nghiệp vừa và nhỏ, mà là việc duy trì mức lương thấp và điều kiện làm việc khắc nghiệt rồi áp đặt điều đó lên lao động nhập cư. Khi đã đưa họ đến vì nhu cầu của chính mình, xã hội không có quyền bắt họ chấp nhận bị bóc lột và đối xử như nô lệ.

Theo ông Lee, việc cải cách hệ thống để đảm bảo những quyền lợi tối thiểu cho lao động nhập cư là điều tất yếu và không thể trì hoãn.

Theo MBC