Phía sau những kênh YouTube “hỗ trợ trẻ em nghèo” ở Philippines: Từ thiện hay lợi dụng?

Ngày 16/8, chương trình “I Want to Know” (그것이 알고 싶다) của đài SBS phát sóng tập mang tên “Em Bé Kỳ Diệu và Nhà Tài Trợ - Vụ án Lạm Dụng Tình Dục Trẻ Em của YouTuber Philippines". Phóng sự này đã mở ra nhiều vấn đề gây tranh luận về tính minh bạch, đạo đức và cả sự an toàn của các em nhỏ trong mô hình “từ thiện trực tuyến” vốn được nhiều người quan tâm.

Hành trình nổi tiếng của một YouTuber Hàn Quốc tại Philippines

Nhân vật trung tâm trong câu chuyện là ông Jung (55 tuổi) – người từng có thời gian làm công tác tôn giáo và hoạt động xã hội ở Hàn Quốc. Năm 2023, ông quyết định sang Philippines, bắt đầu thực hiện những video ghi lại cảnh đời sống khó khăn ở khu ổ chuột.

Không lâu sau, ông mở một phòng học miễn phí cho trẻ em nghèo. Tại đây, trẻ em được ăn cơm, học tập và tham gia các hoạt động cộng đồng. Những hình ảnh này nhanh chóng gây xúc động và thu hút sự quan tâm mạnh mẽ từ khán giả Hàn Quốc.

Nhờ hiệu ứng lan tỏa, kênh YouTube của ông Jung phát triển nhanh chóng, nhận được sự ủng hộ tài chính lớn từ các nhà hảo tâm – phần lớn là nam giới trung niên và cao tuổi ở Hàn Quốc. Có những mạnh thường quân đóng góp tới hàng trăm triệu won mỗi tháng, tổng số tiền quyên góp ước tính đã lên tới hàng chục tỷ đồng Việt Nam.

Bước ngoặt: Khi “từ thiện” trở thành tranh cãi

Tuy nhiên, vào tháng 6/2024, ông Jung bị cảnh sát Philippines tạm giữ vì liên quan đến một bé gái 14 tuổi thường xuất hiện trong video của kênh. Cơ quan chức năng nghi ngờ có những hành vi chưa phù hợp, khi cô bé này thậm chí đã sinh con và nhiều nguồn tin cho rằng cha đứa trẻ chính là ông Jung.

Trước cáo buộc, ông Jung phủ nhận sai phạm, cho rằng mọi việc “không trái luật tại Philippines”. Song lời giải thích này càng làm dấy lên làn sóng phản đối và lo ngại về sự mập mờ trong ranh giới giữa thiện nguyện và lợi dụng.

Góc khuất của các kênh “hỗ trợ trực tuyến”

Trong quá trình điều tra, ê-kíp chương trình nhận thấy mô hình hoạt động của các kênh YouTube hỗ trợ trẻ em Philippines tồn tại nhiều vấn đề:

• Trẻ em trở thành “nội dung chính”: Các bé thường được quay cảnh hát, nhảy, gửi lời cảm ơn đến từng nhà tài trợ.
• Nhà tài trợ can thiệp sâu: Có trường hợp họ bày tỏ ý kiến về đời sống riêng tư của các em, thậm chí yêu cầu xin lỗi công khai nếu hành xử không vừa ý.
• Xuất hiện bình luận không phù hợp: Trong các buổi phát trực tiếp, ê-kíp ghi nhận nhiều lời nhắn và hành động gây phản cảm, đặt ra nguy cơ ảnh hưởng tâm lý trẻ.
• Xu hướng thương mại hóa: Một số kênh không chỉ làm video về trẻ em nghèo mà còn mở thêm “kênh karaoke trực tuyến”, mời phụ nữ địa phương tham gia để nhận quyên góp, thu về hàng trăm triệu won mỗi tháng.

Một số nhân chứng khẳng định, mô hình này đã chuyển hướng từ thiện sang mục đích lợi nhuận, thậm chí bị gọi là “poverty porn” (tạm dịch: “khai thác hình ảnh nghèo khó để kiếm tiền”).

Lời kể từ chính người trong cuộc

Chương trình cũng gặp gỡ gia đình Maria, bé gái 14 tuổi liên quan đến vụ việc của ông Jung. Mẹ em bày tỏ sự đau lòng, trong khi chính Maria lại cho biết em mong ông được thả tự do. Điều này khiến dư luận đặt nhiều dấu hỏi về mức độ ảnh hưởng và sự phụ thuộc mà các em có với những người tổ chức kênh.

Đội ngũ sản xuất trước đó đã gặp Maria, bé gái 14 tuổi và gia đình cô. Mẹ của Maria, trong tâm trạng vô cùng đau khổ. Thực tế, chị gái của Maria, biết về tội ác của Jung và lo ngại em gái mình có thể mang thai, đã báo cáo vụ việc với cảnh sát vào năm ngoái. 

Cô đã báo cáo những bức ảnh Maria ngồi trên đùi Jung và những cuộc trò chuyện đòi hỏi quan hệ tình dục Maria từ ông Jung, nhưng cảnh sát vẫn im lặng. Vụ việc không được xử lý. Nguyên nhân có thể do ông Jung đã xây dựng hình ảnh một “nhà hảo tâm lớn” trong cộng đồng, khiến nhiều người tin tưởng.

Vì sao những kênh này thu hút mạnh thường quân?

Theo phân tích, các kênh “hỗ trợ trẻ em nghèo” tại Philippines hấp dẫn nhà tài trợ bởi: Gợi lại ký ức tuổi thơ khó khăn đối với nhiều người trung niên. Tạo cảm giác gần gũi khi nhà tài trợ được các em nhắc tên trực tiếp trong video. Tương tác nhanh chóng: chỉ cần một khoản đóng góp là có thể thấy phản hồi tức thì từ trẻ em trên sóng trực tiếp.

Tuy nhiên, khi yếu tố tài chính và cảm xúc cá nhân chi phối, hoạt động từ thiện dễ bị lệch hướng, khiến trẻ em – đối tượng đáng lẽ được bảo vệ – trở thành trung tâm của những sự việc ngoài mong đợi.

Cảnh báo từ chuyên gia

Các chuyên gia trong chương trình nhấn mạnh rằng, nếu không kiểm soát, mô hình này có thể trở thành môi trường dễ phát sinh hành vi lợi dụng.

• Không nên để nhà tài trợ liên hệ riêng với trẻ, vì các em chưa đủ khả năng phân biệt đúng sai.
• Hỗ trợ phải có tính dài hạn, tập trung vào giáo dục, sức khỏe và tương lai bền vững của trẻ, thay vì chỉ thỏa mãn sự xúc động tức thời.
• Cần minh bạch tài chính và giám sát độc lập, tránh việc quyên góp trở thành công cụ kiếm lợi hoặc đi chệch mục đích.

Một chuyên gia chia sẻ: “Đây không chỉ là vấn đề của một vài cá nhân, mà là lời cảnh tỉnh cho toàn bộ mô hình. Cần thay đổi cách thức quyên góp để bảo đảm quyền lợi và sự an toàn cho trẻ em – những người cần được bảo vệ nhất”.

Những câu chuyện được phơi bày cho thấy, thiện nguyện chỉ thực sự có ý nghĩa khi minh bạch và đặt trẻ em làm trung tâm của sự bảo vệ, chứ không phải trở thành công cụ để thỏa mãn nhu cầu cá nhân hay kiếm lợi.

Điều cần thiết lúc này không chỉ là xử lý những trường hợp vi phạm, mà còn là xây dựng một cơ chế giám sát chặt chẽ, định hình lại cách làm từ thiện trên nền tảng trực tuyến, để đảm bảo rằng mỗi khoản đóng góp thực sự mang lại tương lai tốt đẹp hơn cho trẻ em – thay vì để lại những vết thương khó lành.

Theo Naver - Biên tập Kim Chi Nha