Mất kế sinh nhai vì đa tầng thầu phụ – Tài xế giao hàng gửi thư tay, Bộ Giao thông trả lời lạc hướng

“Tôi run rẩy viết thư kêu cứu… nhưng Bộ Giao thông chỉ xử phạt nhà thầu phụ”

Ngày 23/6/2025, anh Shin Tae-ha (46 tuổi) – một lao động giao hàng thuộc diện 3 tầng thầu phụ của CJ Logistics (CJ대한통운) – đã gửi thư trực tiếp đến Tổng thống Hàn Quốc Lee Jae-myung. Trong thư, anh tha thiết kêu gọi chấm dứt tình trạng đa tầng thầu phụ đang khiến hàng vạn tài xế giao hàng rơi vào cảnh lao động bấp bênh, không được bảo vệ.

“Ngày tôi gửi thư cũng là lúc đã nhận thông báo bị sa thải từ hôm trước. Tôi chỉ mong Tổng thống biết được thực tế khắc nghiệt của chúng tôi, để ít nhất tiếng nói này không bị chìm lấp”, anh Shin chia sẻ.

Tuy nhiên, gần một tháng sau, ngày 21/7, Bộ Đất đai – Hạ tầng – Giao thông Hàn Quốc (MOLIT) phản hồi: chỉ xử phạt các công ty vận tải trung gian – VTOV (thầu phụ cấp 1) và WH Logistics (thầu phụ cấp 2) – vì vi phạm luật Vận tải hàng hóa. Trong văn bản, tên của CJ Logistics – tập đoàn chủ quản – hoàn toàn không được nhắc đến.

Điều này đồng nghĩa: nguyên nhân gốc rễ là cấu trúc khoán lại nhiều tầng của các tập đoàn lớn vẫn giữ nguyên, trong khi tài xế như anh Shin lại mất việc, không còn được nhận đơn giao hàng.

“Người giao hàng nhưng không phải là… tài xế hợp pháp”

Ngành giao hàng tại Hàn Quốc không có khái niệm nhân viên chính thức. Các tập đoàn lớn như CJ Logistics chỉ ký hợp đồng với “đại lý” (thầu phụ cấp 1), từ đó phân bổ xuống nhiều lớp trung gian.

Mô hình này khiến tài xế không được pháp luật bảo vệ. Theo Luật Dịch vụ logistics đời sống (ban hành sau làn sóng tử vong vì làm việc quá sức năm 2021), tài xế ký trực tiếp với doanh nghiệp giao hàng mới được hưởng quyền gia hạn hợp đồng tối đa 6 năm và không bị sa thải vô lý. Nhưng trường hợp của anh Shin – làm việc dưới chuỗi thầu phụ CJ → VTOV → WH Logistics → J&S Logistics – thì không thuộc phạm vi luật bảo vệ.

“Cùng giao hàng ‘Ssg Delivery’ như nhau nhưng đội giao hàng sáng sớm lại được coi là tài xế hợp pháp, còn chúng tôi thì không. Chỉ là cách doanh nghiệp né trách nhiệm”, anh Shin bức xúc.

Thực tế khắc nghiệt: “Giao 46 thùng hàng, nhận 15.000 won”

Trong quá trình điều tra, tạp chí Hankyoreh21 từng theo chân một tài xế thuộc 3 tầng thầu phụ CJ Logistics. Người này nhận 46 đơn “Ssg Delivery” trong một ngày nắng gắt và chỉ được trả 15.000 won (khoảng 270.000 VNĐ). Mức này chỉ bằng 1/3 so với đơn giá 40.000 won do CJ quy định ban đầu – phần lớn đã bị các công ty trung gian ăn chặn.

“Tình cảnh của chúng tôi giống như toa cuối trong đoàn tàu Snowpiercer (tên phim Hàn Quốc nổi tiếng). Lúc nào cũng trong thế bị cắt bỏ đầu tiên nếu có vấn đề”, anh Shin ví von.

Hệ lụy từ cuộc đua “giao hàng siêu tốc”

Việc đa tầng thầu phụ bùng phát một phần do cuộc đua giao hàng nhanh, đặc biệt từ khi Coupang tung dịch vụ “giao sáng sớm”. Để cạnh tranh, CJ Logistics và nhiều hãng khác đã khoán việc ra ngoài hệ thống chính, giao cho các công ty vận tải độc lập.

Chính vì thế, ngành logistics Hàn Quốc rơi vào vòng xoáy: tốc độ – áp lực – bấp bênh, trong đó người chịu thiệt nhiều nhất chính là tài xế ở đáy chuỗi.

Hợp đồng – sa thải – tái tuyển dụng : tất cả theo ý nhà thầu

Ngày 24/6/2025, VTOV – nhà thầu cấp 1 của CJ Logistics – đơn phương chấm dứt hợp đồng với WH Logistics (cấp 2), khiến khoảng 70 tài xế, trong đó có anh Shin, mất việc.

Thế nhưng chỉ sau một thời gian ngắn, VTOV lại tái ký hợp đồng. Lý do: thiếu nhân lực vì cường độ công việc quá cao và mức thù lao quá thấp khiến tài xế bỏ việc hàng loạt.

Điều này cho thấy: việc sa thải hay tái tuyển dụng hoàn toàn phụ thuộc vào sự tiện lợi của nhà thầu chính, không dựa trên bất kỳ cơ chế bảo vệ lao động nào.

“Tôi run rẩy nhưng vẫn phải lên tiếng”

Dù biết rõ là “cuộc chiến bất cân sức”, anh Shin vẫn quyết định viết thư gửi Tổng thống.

“Tôi run rẩy lắm, nhưng nếu không nói, chẳng ai biết. Cấu trúc này không thay đổi thì cảnh cũ sẽ lặp lại mãi”, anh nói.

Tháng 11/2024, nghị sĩ Yoon Jong-oh (Đảng Tiến bộ) từng đề xuất cấm tái khoán hợp đồng trong ngành giao hàng. Tuy nhiên, Bộ Giao thông cho rằng điều này “hạn chế quyền tự do hợp đồng” và chỉ chấp nhận phương án “cho phép tái khoán một lần”.

Ngày 6/8/2025, Bộ Giao thông cùng Bộ Lao động và Ủy ban Thương mại Công bằng bất ngờ kiểm tra 5 tập đoàn giao hàng lớn (CJ Logistics, Coupang, Lotte, Hanjin, Logen). Nhưng đây mới chỉ là động thái chống làm việc quá sức trong mùa nắng nóng, chứ chưa có giải pháp triệt để với đa tầng thầu phụ.

Lời khẩn cầu trong bức thư gửi Tổng thống

Trong thư tay dài nhiều trang, anh Shin viết: “Tôi chỉ là một người cha bình thường, sống ở quận Gyeyang, thành phố Incheon. Ngày mai thôi, tôi và hàng chục đồng nghiệp sẽ mất việc vì chuỗi thầu phụ nhiều tầng. Tất cả đều đùn đẩy trách nhiệm, không ai chịu đứng ra. Xin Tổng thống hãy lắng nghe tiếng nói của những người lao động ở đáy xã hội, buộc các tập đoàn lớn phải cải thiện hợp đồng và lắng nghe ý kiến của chúng tôi. Nếu không, bi kịch này sẽ còn lặp lại với hàng nghìn tài xế khác.”

Vấn đề của anh Shin không chỉ là một cá nhân mất việc. Nó phản ánh lỗ hổng nghiêm trọng trong hệ thống lao động Hàn Quốc, nơi mà những người giao hàng – tuyến đầu phục vụ đời sống thường nhật – lại phải chịu nhiều tầng trung gian “ăn chặn”, trong khi quyền lợi và sự ổn định gần như bằng không.

Theo Naver - Biên tập Kim Chi Nha