Khi lao động giúp việc nhập cư nói về “niềm tự hào”: Góc nhìn từ những câu chuyện thầm lặng

Bài viết khắc họa chân thực đời sống và công việc của lao động di cư làm việc nhà và chăm sóc tại Hàn Quốc

Năm 2024, số lượng người nhập cư đang làm việc tại Hàn Quốc ở nhiều loại thị thực khác nhau đã đạt khoảng 1,3 triệu người. Nền kinh tế và đời sống xã hội Hàn Quốc phụ thuộc sâu sắc vào lực lượng lao động này, đến mức thiếu họ thì nhiều ngành nghề sẽ khó vận hành.

Trong khi câu chuyện về người lao động nhập cư trong ngành xây dựng hay nông nghiệp được nhắc tới khá nhiều, thì những người làm việc trong sản xuất, nhà hàng và đặc biệt là lĩnh vực giúp việc gia đình và chăm sóc vẫn ít khi được lắng nghe.

Với mong muốn hiểu rõ hơn về lao động giúp việc, tổ chức Người Bạn Trung Tâm Nhập Cư đã gặp gỡ năm người làm việc trong lĩnh vực này, bao gồm trợ lý hỗ trợ người khuyết tật, bảo mẫu và quản gia. Đây là phần thứ hai của loạt phóng sự “Người lao động nhập cư bên cạnh chúng ta”.

Người giúp việc nhập cư không phải là câu chuyện mới

Tháng 9 năm 2024, dự án thí điểm thuê quản gia là người nước ngoài được khởi động với mục tiêu giảm chi phí chăm sóc. Tuy nhiên, dự án ngay lập tức gây tranh cãi vì nhiều vấn đề: giờ giới nghiêm 22 giờ, kiểm soát gò bó, lương thấp, nợ lương, bất ổn cư trú và người lao động chủ yếu làm việc nhà chứ không làm chăm sóc trẻ như kỳ vọng ban đầu.

Do mô hình đi làm theo ca nên chi phí nhà ở đắt đỏ, thời gian chờ việc dài và quãng đường di chuyển quá xa khiến gánh nặng càng tăng. Khi có người rời dự án, các công ty môi giới siết kỷ luật đến mức người lao động không thể bày tỏ ý kiến với gia đình thuê dịch vụ. Cuối cùng, chính quyền Seoul và chính phủ thừa nhận không thể giảm chi phí chăm sóc bằng mô hình này và tuyên bố dừng triển khai thành dự án chính thức.

Dù vậy, thực tế là từ rất lâu trước dự án này, lao động nhập cư đã tham gia sâu vào thị trường giúp việc gia đình tại Hàn Quốc. Từ sau bình thường hóa quan hệ Hàn Quốc – Trung Quốc năm 1992, phần lớn người làm giúp việc ở lại trong nhà đều là phụ nữ gốc Triều Tiên, còn lao động theo giờ thì nhóm này chiếm khoảng 20 phần trăm.

Trong lĩnh vực hộ lý và chăm sóc y tế, khoảng 80 phần trăm là người gốc Trung Quốc và một bộ phận nhỏ là người gốc Triều Tiên tại Nga. Ngoài ra, phụ nữ Philippines, vốn có khả năng giao tiếp tiếng Anh, từ lâu cũng nổi bật trong lĩnh vực giúp việc và chăm trẻ.

Bất ngờ lớn: Họ đều nói rằng công việc này mang lại “niềm vui và tự hào”

Năm lao động tham gia phỏng vấn làm việc trong nhiều nhóm khác nhau: trợ lý hỗ trợ người khuyết tật, quản gia theo giờ và bảo mẫu. Ba người có quốc tịch hoặc thị thực hợp pháp, hai người ở tình trạng cư trú không giấy tờ. Điều gây bất ngờ nhất là tất cả đều khẳng định họ thích công việc, thấy phù hợp với bản thân và cảm nhận được niềm tự hào trong lao động.

Điều này trái ngược hoàn toàn với lời tâm sự trước đó của nhiều lao động ngành sản xuất, cũng như hoàn toàn khác với lao động Philippines trong dự án thí điểm của chính phủ, những người đang rơi vào bất ổn việc làm và kiệt quệ tài chính.

Qua các cuộc trò chuyện, bức tranh hiện ra rất rõ: mô hình lao động nhập cư do Nhà nước điều hành đã thất bại đơn giản vì nó không cho người lao động những quyền căn bản như tự do lựa chọn việc làm, tự do đổi nơi làm việc hay quyền cư trú ổn định.

Khi có quyền lựa chọn, người lao động tìm thấy giá trị trong công việc

Câu chuyện của bà Hyeonja, 60 tuổi, trợ lý người khuyết tật

Là người gốc Triều Tiên, bà đến Hàn Quốc năm 2005 và từng làm công nhân nhà máy hơn mười năm. Nhờ chị gái giới thiệu, bà lấy chứng chỉ trợ lý hỗ trợ người khuyết tật và từ năm 2019 đến nay đã gắn bó sáu năm trong nghề. Mỗi lần nhận hỗ trợ một người, bà đều cố gắng làm lâu dài; sáu năm qua bà chỉ hỗ trợ ba người.

Bà nói: “Khi người sử dụng dịch vụ bảo tôi rằng chất lượng cuộc sống của họ đã tốt hơn nhờ tôi, tôi thấy mình thật sự có ích. Tôi tự nhủ: đây chính là điều khiến công việc có ý nghĩa.”

Công việc hàng ngày của bà rất vất vả: hỗ trợ tắm rửa, vệ sinh, nấu ăn, đưa người sử dụng dịch vụ ra ngoài, giặt giũ, dọn dẹp và chuẩn bị các bữa ăn. Mỗi thao tác đều tỉ mỉ và tốn sức.

Dù vậy, bà vẫn bị phân biệt đối xử. Có gia đình từng nói thẳng rằng họ “không muốn người Trung Quốc”. Nhưng khi thấy bà làm việc cẩn thận và chân thành, gia đình đó giữ bà lại thêm một năm.

Giúp việc gia đình: Vất vả nhưng gốc rễ nằm ở “tình người”

Elena, 35 tuổi, Philippines

Elena đến Hàn Quốc bằng thị thực nghệ sĩ vì tin lời môi giới rằng cô có thể làm ca sĩ. Nhưng đó là lừa đảo và cô bị buộc phải làm phục vụ quán rượu. Sau một tháng, cô trốn thoát và được một phụ nữ Philippines giúp đỡ, đưa vào làm giúp việc nhà.

Giờ Elena chăm một em bé sáu tháng tuổi, làm việc từ 10 giờ sáng đến 7 giờ tối và nhận 2,3 triệu won mỗi tháng. Cô làm khoảng hai mươi gia đình trước khi vào nơi hiện tại.

Dù đang ở trạng thái cư trú bất hợp pháp, Elena nói: “Tôi thích công việc này. Tôi chăm em bé như chăm con mình. Quan hệ giữa tôi và gia đình quan trọng hơn tiền.” Cô luôn gặp gia đình để “phỏng vấn hai chiều” trước khi nhận việc, và nếu cảm thấy không hợp, cô sẽ xin phép nghỉ ngay. Với cô, an toàn và sự tôn trọng quan trọng hơn lương.

Jasmine, 60 tuổi, Philippines

Jasmine đến Hàn Quốc để tìm cha của con trai mình. Cô từng làm bảo mẫu và sau đó chuyển sang dọn dẹp nhà, khách sạn và nhà nghỉ. Dù có visa F1 nhờ con trai mang quốc tịch Hàn, nhưng cô vẫn bị coi là lao động “không hợp pháp” vì loại visa này không cho phép đi làm.

Lương mỗi tháng khoảng 1,8 triệu won, quá ít để nuôi con và gửi tiền về Philippines. Nhưng cô vẫn nói: “Tôi biết ơn vì có việc để làm. Tôi chỉ mong con tôi được sống ổn định.”

Khi sự thừa nhận biến thành động lực lao động

Gilok, 64 tuổi, người gốc Triều Tiên

Gilok có cả chứng chỉ hộ lý và hỗ trợ người khuyết tật. Công việc của bà gắn liền với tắm rửa, xử lý vệ sinh, thay tã, chăm sóc người cao tuổi có chứng mất trí nhớ. Có những ngày bà bị mắng chửi, bị nghi ngờ lấy đồ dù hoàn toàn không phải lỗi của bà.

Nhưng bà vẫn ở lại: “Tôi nghĩ họ như cha mẹ mình. Khi được trung tâm trao danh hiệu hỗ trợ viên xuất sắc, tôi thấy nỗ lực bao năm được ghi nhận.”

Hualian, 62 tuổi, Trung Quốc

Gắn bó 17 năm với một gia đình, bà tận mắt chứng kiến đứa trẻ ngày nào giờ đã là học sinh trung học. Bà kể: “Các cháu gặp tôi là ôm lấy liền. Cảm giác như người trong gia đình, rất ấm lòng.”

Giá trị của lao động chăm sóc nằm ở sự gắn kết giữa con người

Các cuộc phỏng vấn cho thấy giá trị lớn nhất của công việc giúp việc và chăm sóc không chỉ nằm ở thu nhập, mà ở sự tin tưởng, tình cảm, sự ghi nhận và quan hệ giữa người chăm sóc và người được chăm sóc.

Khác với lao động sản xuất vốn đơn điệu và xa cách, lao động chăm sóc tạo ra kết nối và sự trân trọng từ con người với con người.

Tuy nhiên, để giá trị này được duy trì, người lao động cần môi trường ổn định:

• quyền lựa chọn nơi làm việc
• quyền đổi nơi làm việc khi bị đối xử tệ
• quyền cư trú dài hạn
• cơ hội đào tạo nghề và nâng cao kỹ năng

Khi những điều này được bảo đảm, lao động chăm sóc không chỉ là công việc sinh kế, mà trở thành nghề nghiệp đúng nghĩa.

Nghiên cứu năm 2025 của nhà nghiên cứu Lee Mi Ae một lần nữa khẳng định: Người giúp việc nhập cư không phải là nguồn lao động giá rẻ, mà là người đóng góp quan trọng cho tái tạo xã hội Hàn Quốc. Vì vậy, chính sách dành cho họ cần hướng đến công bằng, nhân văn và bền vững hơn.

Theo Naver