Khí độc chết người trong trang trại chăn nuôi lợn không hỏi quốc tịch

Tai nạn ngạt khí tại trại nuôi lợn không chỉ là vấn đề nhân quyền mà là sự thiếu vắng hệ thống quản lý chuyên nghiệp

Danh xưng “trang trại chết chóc” chỉ có thể được gỡ bỏ bằng quản lý khoa học và minh bạch

Khi dịch tả lợn châu Phi ASF liên tục vượt qua các tuyến phòng dịch và lan rộng sang các khu vực như Dangjin, Gangneung, Anseong, Pocheon, toàn bộ ngành chăn nuôi lợn Hàn Quốc cùng Bộ Nông nghiệp và chính quyền địa phương đang dồn mọi nguồn lực cho công tác ngăn chặn dịch bệnh.

Trong lúc cả ngành căng mình chống lại mối đe dọa sống còn này, một nghịch lý đã xuất hiện. Sự chú ý của công chúng và truyền thông chính thống lại không hướng về tuyến đầu phòng dịch, mà tập trung vào bi kịch xảy ra bên trong các trang trại chăn nuôi, cụ thể là tại đáy các hầm xử lý phân.

Liên quan đến vụ việc người lao động nhập cư tử vong tại trang trại nuôi lợn gần đây, truyền thông và dư luận xã hội đã gắn cho ngành chăn nuôi lợn những cụm từ nặng nề như “chế độ nô lệ thời hiện đại”, từ đó quy kết và lên án toàn bộ ngành. Trong khi ngành chăn nuôi đang đối phó với kẻ thù bên trong là dịch bệnh, thì bên ngoài lại phải hứng chịu những chỉ trích về môi trường lao động và nhân quyền, đặt dấu hỏi về tính đạo đức của cả một ngành công nghiệp.

Không thể phủ nhận rằng cách ứng phó không phù hợp của một số chủ trang trại đã gây phẫn nộ trong dư luận. Tuy nhiên, việc dựa trên những trường hợp cá biệt đó để “quỷ hóa” toàn bộ người chăn nuôi là cách tiếp cận làm lệch trọng tâm vấn đề.

Bản chất của các vụ tử vong do ngạt khí trong trang trại chăn nuôi lợn không nằm ở quốc tịch của nạn nhân hay đơn thuần là câu chuyện nhân quyền, mà nằm ở rủi ro mang tính cấu trúc của các cơ sở xử lý chất thải nơi phát sinh khí hydro sulfide cùng với sự thiếu hụt nghiêm trọng về chuyên môn quản lý an toàn.

Sát thủ vô hình không phân biệt quốc tịch

Khí hydro sulfide phát sinh trong các hầm xử lý phân và bể chứa chất thải lỏng là loại khí cực độc, chỉ cần hít phải một lần cũng có thể gây tê liệt hệ thần kinh não và dẫn đến tử vong tức thì. Trước mối nguy này, quốc tịch của người lao động hoàn toàn không có ý nghĩa.

Trên thực tế, các vụ tai nạn tử vong do ngạt khí trong không gian kín vẫn liên tục xảy ra, trong đó phần lớn tập trung tại các hiện trường chăn nuôi và xử lý nước thải.

• Năm 2021, tại huyện Jindo tỉnh Jeonnam, một chủ trang trại người Hàn Quốc đã thiệt mạng trong lúc xử lý chất thải, hai lao động khác bị thương. 
• Năm 2017, tại Yeoju tỉnh Gyeonggi, một quản lý người Hàn Quốc đã tử vong do ngạt khí khi cố gắng cứu đồng nghiệp người nước ngoài. Đến tháng 6 năm 2025, tại cơ sở xử lý phân gia súc công cộng ở Ganghwa thành phố Incheon, một công nhân ngoài 50 tuổi thiệt mạng do ngộ độc khí và ba người khác bị thương.

Những sự việc này cho thấy không chỉ các trang trại cá nhân, mà ngay cả các cơ sở xử lý chuyên nghiệp cũng chưa thể an toàn tuyệt đối trước mối đe dọa từ khí hydro sulfide.

Giới hạn của an toàn khi phó mặc cho nông hộ

Trong thời gian qua, chính phủ và Hiệp hội Chăn nuôi lợn Hàn Quốc đã triển khai nhiều biện pháp như mở rộng đào tạo an toàn, phát hành hướng dẫn, phổ biến thiết bị đo khí độc.

Tuy nhiên, việc yêu cầu các nông hộ vừa chăn nuôi vừa tự đảm nhiệm công tác quản lý an toàn cho hệ thống xử lý chất thải đòi hỏi trình độ kỹ thuật cao là điều vượt quá khả năng thực tế của nhiều trang trại.

Đã đến lúc cần tách hoạt động xử lý chất thải ra khỏi công việc chăn nuôi thông thường, coi đây là một lĩnh vực kỹ thuật chuyên biệt.

Ở các ngành công nghiệp khác, những cơ sở sử dụng hóa chất nguy hiểm hoặc xả thải ô nhiễm đều bắt buộc phải có kỹ sư môi trường và cán bộ quản lý đủ điều kiện chuyên môn. Ngành chăn nuôi lợn cũng cần sớm chuyển đổi sang hệ thống quản lý chuyên nghiệp tương tự.

Cần sự hỗ trợ của nhà nước cho công tác quản lý an toàn

Để tách xử lý chất thải thành một lĩnh vực chuyên môn độc lập, trước hết cần có chính sách tháo gỡ gánh nặng kinh tế và hành chính cho các nông hộ.

Với các trang trại quy mô lớn, việc bắt buộc bố trí nhân sự chuyên trách về môi trường để giám sát là cần thiết. Tuy nhiên, không phải mọi trang trại đều có khả năng trực tiếp thuê kỹ sư môi trường hay cán bộ an toàn với chi phí cao.

Do đó, các trang trại quy mô vừa và nhỏ nên được tạo điều kiện để thuê ngoài dịch vụ quản lý môi trường từ các đơn vị chuyên nghiệp. Với các nông hộ nhỏ lẻ hơn nữa, cần khuyến khích sử dụng các cơ sở xử lý chất thải tập trung.

Điều quan trọng là khi các trang trại lớn thuê nhân sự chuyên môn hoặc ký hợp đồng với đơn vị chuyên nghiệp, nhà nước và chính quyền địa phương cần hỗ trợ khoảng 50 phần trăm chi phí. Nếu toàn bộ chi phí đều đổ lên vai nông hộ, nguy cơ phát sinh các biện pháp đối phó nhằm cắt giảm chi phí sẽ dẫn đến chất lượng dịch vụ kém và rủi ro an toàn gia tăng.

Chỉ khi có sự tham gia của khu vực công trong việc xây dựng một hệ sinh thái được quản lý bởi các chuyên gia lành nghề, tai nạn mới có thể được phòng ngừa một cách thực chất và trách nhiệm mới được xác định rõ ràng khi sự cố xảy ra.

Song song với đó, việc mở rộng mạnh mẽ các cơ sở xử lý phân gia súc tập trung theo khu vực là nhiệm vụ cấp bách. Việc mỗi trang trại nhỏ tự đầu tư hệ thống xử lý đắt đỏ và ký hợp đồng riêng lẻ với đơn vị chuyên môn là phương án vừa tốn kém vừa kém hiệu quả.

Cần chuyển đổi triệt để sang mô hình trong đó nông hộ nhanh chóng chuyển chất thải ra ngoài, còn toàn bộ quá trình xử lý được thực hiện tại các cơ sở tập trung với đội ngũ nhân lực chuyên nghiệp thường trực.

Ngoài ra, các nguồn vốn hỗ trợ hiện đại hóa trang trại không nên chỉ tập trung vào cải thiện chuồng trại mà cần bắt buộc phân bổ một tỷ lệ nhất định cho lĩnh vực an toàn, bao gồm lắp đặt thiết bị phát hiện khí độc, hệ thống thông gió điều khiển từ xa và các thiết bị giám sát thời gian thực dựa trên công nghệ IoT. Trước khi con người bước vào khu vực nguy hiểm, hệ thống phải là bên phát hiện rủi ro trước.

Tính bền vững của ngành nằm ở con người

Muốn giành lại niềm tin của xã hội và đảm bảo sự phát triển bền vững, ngành chăn nuôi lợn Hàn Quốc buộc phải rũ bỏ danh xưng “trang trại chết chóc”.

Cách duy nhất để xoa dịu dư luận vốn đang có xu hướng quy kết hành vi của một số ít cá nhân thành vấn đề của cả ngành là chứng minh bằng thực tế rằng tai nạn không còn xảy ra, thông qua hệ thống quản lý khoa học và an toàn.

Trước khi siết chặt quy định hay đổ lỗi, chính phủ cần đặt ưu tiên cao nhất cho việc hỗ trợ ngân sách và xây dựng hạ tầng, giúp nông hộ tạo dựng môi trường lao động an toàn.

Chỉ khi người lao động được làm việc trong những trang trại an toàn, sản phẩm thịt lợn Hàn Quốc mới thực sự được công nhận là thực phẩm lành mạnh cho người dân.

Nguồn FarmInsight