Hàn Quốc đối mặt nguy cơ từ tài xế lớn tuổi: Hàng loạt tai nạn nghiêm trọng đặt ra câu hỏi về an toàn giao thông

Vụ tai nạn gây chết người gần ga Jonggak đầu tháng 1 đang làm dấy lên tranh luận về mức độ an toàn của tài xế lớn tuổi tại Hàn Quốc, trong bối cảnh số vụ va chạm liên quan nhóm này tăng nhanh qua từng năm và chiếm tỷ lệ tử vong cao nhất. Nhiều chuyên gia cảnh báo hệ thống quản lý hiện tại chưa theo kịp tốc độ già hóa dân số, trong khi các biện pháp khuyến khích trả lại bằng lái vẫn đạt hiệu quả thấp.

Một vụ việc nghiêm trọng xảy ra vào tối 2-1 tại khu vực trung tâm Seoul khi một taxi do tài xế ngoài 70 tuổi điều khiển lao lên vỉa hè gần ga Jonggak, đâm vào hai phương tiện khác. Tai nạn khiến một người chết và 14 người bị thương. Cơ quan điều tra xác nhận tài xế không sử dụng rượu hay chất kích thích, đồng thời đang xem xét khả năng nhầm chân ga – phanh hoặc yếu tố suy giảm phản xạ do tuổi tác.

Vụ việc lập tức gợi lại nỗi lo từng bùng lên vào tháng 7-2024, khi một tài xế 69 tuổi tông vào đám đông gần ga City Hall, khiến 9 người thiệt mạng. Cả hai sự kiện làm nổi bật vấn đề đã âm ỉ nhiều năm: tài xế lớn tuổi là nhóm gây tai nạn chết người cao nhất tại Hàn Quốc.

Số liệu của Cơ quan An toàn Giao thông Hàn Quốc cho thấy tai nạn liên quan tài xế từ 65 tuổi trở lên tăng từ 31.072 vụ năm 2020 lên 42.369 vụ năm 2024, nâng tỷ trọng trong tổng số tai nạn toàn quốc từ 14,8% lên 21,5%. Riêng năm 2024, 761 người thiệt mạng trong các vụ tai nạn do nhóm tài xế lớn tuổi gây ra, chiếm khoảng 30% số ca tử vong vì tai nạn giao thông.

Dù sự gia tăng một phần phản ánh thực tế già hóa dân số, nhóm tài xế cao tuổi vẫn duy trì tỷ lệ tử vong cao hơn 40% so với nhóm đứng thứ hai trong giai đoạn 2020–2024. Các chuyên gia cho rằng khả năng phản xạ giảm, tốc độ nhận thức chậm cùng nguy cơ nhầm lẫn thao tác là những yếu tố đáng lo ngại.

Chính quyền nhiều địa phương đã đưa ra chương trình khuyến khích trả lại bằng lái. Seoul hỗ trợ 200.000 won tín dụng giao thông cho người từ 70 tuổi tự nguyện nộp lại giấy phép. Incheon, Daegu và một số khu vực khác cũng triển khai trợ cấp hoặc voucher taxi tương tự. Tuy vậy, theo dữ liệu Quốc hội Hàn Quốc, tỷ lệ trả lại bằng lái của nhóm từ 65 tuổi trở lên chỉ đạt hơn 2% kể từ 2020.

Các nhà phân tích chỉ ra nguyên nhân chính đến từ áp lực kinh tế và nhu cầu di chuyển. Gần 40% người cao tuổi Hàn Quốc sống trong tình trạng nghèo thu nhập – mức gần gấp đôi trung bình OECD. Ở các vùng nông thôn hoặc đảo như Jeju, xe cá nhân là phương tiện gần như bắt buộc để duy trì công việc hoặc tiếp cận dịch vụ tối thiểu.

Trong khi đó, giới chuyên môn cho rằng các biện pháp hạn chế theo tuổi chưa phản ánh đúng mức độ an toàn của từng cá nhân. Giáo sư Lee Ho-geun (Đại học Daeduk) đề xuất hướng tiếp cận giống Nhật Bản – quốc gia già hóa sớm – như áp dụng hệ thống ngăn tăng tốc nhầm hoặc yêu cầu kiểm tra khả năng lái xe dựa trên dữ liệu y tế.

Theo ông Lee, hệ thống bảo hiểm y tế quốc gia hiện tại có thể được tận dụng để đánh giá chính xác năng lực lái xe thay vì chỉ dựa vào kỳ hạn đổi bằng. Từ đó, cơ quan chức năng có thể cân nhắc cấp giấy phép có điều kiện, chẳng hạn chỉ được lái ban ngày hoặc trên các tuyến đường nhất định.

Hiện Hàn Quốc chủ yếu dựa vào quy trình gia hạn giấy phép, với kiểm tra nhận thức bắt buộc áp dụng cho người từ 75 tuổi trở lên mỗi ba năm. Tuy nhiên, trước hàng loạt tai nạn gần đây, nhiều ý kiến cho rằng hệ thống này cần được điều chỉnh kịp thời để bảo vệ người đi đường trong bối cảnh dân số lão hóa ngày càng nhanh.