Đồng won lại tiến sát mốc 1.500 won/USD

Đồng won Hàn Quốc đang tiến sát mốc 1.500 won đổi một USD, lần thứ ba trong gần ba thập kỷ. Tuy nhiên, khác với các cú sốc năm 1997 hay khủng hoảng tài chính toàn cầu 2008, giới phân tích cho rằng nguyên nhân lần này không xuất phát từ sự suy yếu nền tảng kinh tế, mà phản ánh một cấu trúc dòng vốn mới của Hàn Quốc trong bối cảnh toàn cầu hóa đầu tư.

Từ “cơn ác mộng” năm 1997 đến những ký ức chưa quên

Tháng 2/1997, tỷ giá won – USD vẫn ở mức 860 won/USD. Nhưng chỉ vài tháng sau, cuộc khủng hoảng tiền tệ khởi phát từ Thái Lan nhanh chóng lan sang Malaysia, Indonesia và bao trùm toàn bộ châu Á. Dù Chính phủ Hàn Quốc khi đó khẳng định dự trữ ngoại hối vượt 30 tỷ USD, thị trường vẫn rơi vào hoảng loạn khi thâm hụt tài khoản vãng lai năm 1996 lên tới 24,4 tỷ USD và nợ nước ngoài ngắn hạn vượt 150 tỷ USD.

Ngày 23/12/1997, đồng won có lúc rơi xuống 1.995 won/USD. Lãi suất thị trường vượt 31%, nhưng không nhà đầu tư nước ngoài nào mua trái phiếu Hàn Quốc. Hệ quả là một “mùa đông khắc nghiệt”, khi 11 trong số 30 tập đoàn lớn nhất nước này biến mất. Đầu năm 1998, Hàn Quốc phải phát động chiến dịch quyên góp vàng trên toàn quốc nhằm trả nợ quốc gia, một hình ảnh mang tính biểu tượng của thời kỳ khủng hoảng.

Khủng hoảng toàn cầu 2008 và bài học dự trữ ngoại hối

Chưa đầy một thập kỷ sau, Hàn Quốc lại đối mặt cú sốc mới khi khủng hoảng cho vay dưới chuẩn tại Mỹ bùng phát từ năm 2007 và lan ra toàn cầu. Giữa năm 2008, khi tỷ giá dao động quanh 1.000 won/USD, cơ quan quản lý ngoại hối Hàn Quốc liên tục can thiệp thị trường. Dự trữ ngoại hối từng vượt 260 tỷ USD đã giảm xuống 200 tỷ USD khi khủng hoảng lan sang châu Âu.

Đến tháng 10/2008, đồng won suy yếu vượt mốc 1.500 won/USD và chạm 1.598 won/USD vào tháng 3/2009. Tuy nhiên, khác với năm 1997, Hàn Quốc đã vượt qua khủng hoảng nhờ lượng dự trữ ngoại hối được tích lũy trước đó. Trong suốt giai đoạn từ sau khủng hoảng tài chính toàn cầu đến nửa đầu năm 2022, tỷ giá phần lớn duy trì quanh mức 1.200 won/USD.

Đồng won yếu lần thứ ba: Bối cảnh đã khác

Hiện nay, đồng USD một lần nữa tiến gần mốc 1.500 won. Tuy nhiên, theo giới chuyên gia, nguyên nhân lần này khác biệt rõ rệt. Trong khủng hoảng tài chính châu Á, Hàn Quốc bù đắp thâm hụt thương mại bằng vay ngắn hạn nước ngoài cho đến khi hệ thống sụp đổ. Trong khủng hoảng 2008, tài khoản vãng lai vẫn thặng dư nhưng nhu cầu USD toàn cầu tăng vọt khiến won suy yếu.

Lần này, diễn biến được cho là gần với một cú “siết thanh khoản tạm thời” do dòng vốn đầu tư ra nước ngoài. Năm ngoái, Hàn Quốc ghi nhận thặng dư tài khoản vãng lai 99 tỷ USD, và thêm khoảng 80 tỷ USD trong chín tháng đầu năm nay. Theo Ngân hàng Trung ương Hàn Quốc, tài sản tài chính ở nước ngoài của Hàn Quốc đã tăng 76,8 tỷ USD tính đến tháng 9.

Trong đó, các tổ chức thuộc khu vực công, bao gồm Quỹ Hưu trí Quốc gia (NPS), gần như tăng gấp đôi lượng đầu tư ra nước ngoài lên 24,5 tỷ USD. Các doanh nghiệp phi tài chính và nhà đầu tư cá nhân cũng mua 16,6 tỷ USD cổ phiếu nước ngoài, tăng 74% so với cùng kỳ năm trước.

Lo ngại ngắn hạn và những tín hiệu ổn định

Chính phủ và Ngân hàng Trung ương Hàn Quốc thừa nhận đồng won yếu có thể làm tăng giá nhập khẩu, gây sức ép lên tiêu dùng trong nước và ảnh hưởng đến việc làm, đầu tư. Tuy nhiên, nếu sự suy yếu không bắt nguồn từ việc mất năng lực tạo thu nhập của nền kinh tế, mức độ rủi ro được đánh giá là hạn chế hơn.

Thị trường quốc tế cũng chưa phát đi tín hiệu lo ngại. Phí bảo hiểm rủi ro vỡ nợ quốc gia (CDS) của Hàn Quốc đang giảm, ở mức 0,22% cho hợp đồng kỳ hạn 5 năm, thấp hơn Nhật Bản (0,23%) và Mỹ (0,28%). Việc Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) cắt giảm lãi suất 0,25 điểm phần trăm trong tuần qua cũng góp phần giảm áp lực tăng giá của đồng USD.

Một nền kinh tế khác xa năm 1997

So với thời điểm nhận gói cứu trợ 21 tỷ USD từ IMF vào tháng 12/1997, nền tảng kinh tế Hàn Quốc hiện đã thay đổi đáng kể. Dự trữ ngoại hối hiện đạt khoảng 430 tỷ USD, trong khi tài sản tài chính ròng ở nước ngoài vượt 1.000 tỷ USD. Với mức sinh lời khiêm tốn 4%, Hàn Quốc có thể tạo ra khoảng 40 tỷ USD mỗi năm từ đầu tư nước ngoài. Riêng trong chín tháng đầu năm, thu nhập từ đầu tư đã đạt 24,3 tỷ USD.

Trong bối cảnh đó, ngày càng nhiều người trẻ Hàn Quốc theo đuổi mục tiêu FIRE (Financial Independence, Retire Early độc lập tài chính, nghỉ hưu sớm) thông qua đầu tư ra nước ngoài. Một số chuyên gia đặt câu hỏi: nếu cá nhân có thể mơ về FIRE, tại sao không hình dung một “quốc gia FIRE” sống dựa vào lợi nhuận từ tài sản đầu tư toàn cầu?

Nhật Bản, với khối tài sản nước ngoài lên tới 3.700 tỷ USD, đã chuyển sang thâm hụt thương mại từ năm 2011 nhưng vẫn duy trì thặng dư tài khoản vãng lai nhờ thu nhập đầu tư. Theo các nhà phân tích, Hàn Quốc hoàn toàn có khả năng đi theo con đường tương tự.