Khám phá quán rượu, nhà trọ thời Joseon: Hệ thống "thẻ thanh toán" có từ hàng trăm năm trước khiến nhiều người bất ngờ

Nhắc đến quán rượu (Jumak) trong các bộ phim cổ trang Hàn Quốc, nhiều người thường hình dung đó chỉ là nơi khách bộ hành ghé uống vài chén rượu rồi tiếp tục lên đường. Thế nhưng trên thực tế, Jumak thời Joseon còn đảm nhiệm rất nhiều vai trò quan trọng trong đời sống xã hội, từ lưu trú, ăn uống, trao đổi thông tin cho đến một hệ thống thanh toán tín dụng vô cùng hiện đại, khiến không ít học giả phương Tây kinh ngạc.

Ít ai biết rằng, từ hàng trăm năm trước, người Joseon đã có một phương thức thanh toán gần giống với thẻ ghi nợ  ngày nay.

Mạng lưới hơn 120.000 quán Jumak phủ khắp Triều Tiên thời Joseon

Theo nhiều ghi chép lịch sử, vào thời Joseon có khoảng 120.000 quán Jumak, được bố trí với mật độ trung bình cứ khoảng 10 ri (gần 4 km) lại có một quán.

Mạng lưới dày đặc này giúp khách bộ hành luôn có nơi nghỉ chân trên mọi tuyến đường lớn, đồng thời tạo thành hệ thống liên kết vô cùng chặt chẽ trên khắp đất nước.

Đây cũng là nền tảng để hình thành một trong những hệ thống thanh toán đáng kinh ngạc nhất thời bấy giờ.

Hệ thống thanh toán tín dụng khiến người nước ngoài sửng sốt

Trong cuốn sách "Korea" xuất bản năm 1903 của nhà văn người Nga Y. Sieroszewski, tác giả đã ghi lại trải nghiệm đặc biệt khi du hành từ Busan, băng qua dãy núi Taebaek, đến Gangneung rồi tiến về Seoul.

Trước chuyến đi, ông đổi toàn bộ tiền thành đồng xu đồng (Yeopjeon).

Điều khiến ông lo lắng là số tiền này nặng tới 25 kg. Ông cho rằng mình sẽ phải mang toàn bộ số tiền đó theo suốt hành trình nếu muốn đến Seoul an toàn. Tuy nhiên, người phiên dịch đi cùng lại tỏ ra ngạc nhiên và hỏi: "Tại sao ông phải mang theo tất cả số tiền ấy?"

Lý do là vị học giả người Nga hoàn toàn chưa biết đến hệ thống thanh toán tín dụng của các quán Jumak.

Chỉ cần gửi tiền tại quán đầu tiên

Theo ghi chép, người phiên dịch khuyên ông hãy gửi toàn bộ số tiền tại quán Jumak đầu tiên và đổi lấy một tờ biên nhận.

Sau đó, trong suốt hành trình, mỗi lần ghé một quán Jumak khác, ông chỉ cần xuất trình biên nhận. Chủ quán sẽ ghi lại toàn bộ chi phí ăn uống, nghỉ ngơi vào biên nhận. Khi kết thúc chuyến đi, ông đến bất kỳ quán Jumak nào gần nhất để quyết toán. Sau khi trừ toàn bộ chi phí, chủ quán sẽ hoàn lại phần tiền còn dư.

Nhờ vậy, người đi đường không cần mang theo số tiền lớn, giảm đáng kể nguy cơ bị mất cắp hoặc cướp bóc.

Vì sao hệ thống này hoạt động được?

Điều đáng kinh ngạc là các chủ quán Jumak trên khắp cả nước đều hoạt động theo một mạng lưới thống nhất.

Nhờ sự liên kết chặt chẽ này, chủ quán không từ chối biên nhận và gần như không xảy ra tình trạng chiếm đoạt tiền của khách. Khách bộ hành có thể yên tâm di chuyển hàng trăm kilomet mà không cần mang theo tiền mặt.

Nếu so sánh với lịch sử hiện đại, hệ thống này xuất hiện từ rất lâu trước khi First National Bank of Seattle (Mỹ) giới thiệu thẻ ghi nợ vào năm 1966.

Có thể nói, Joseon đã sở hữu một hình thức thanh toán tín dụng tiên tiến từ nhiều thế kỷ trước.

Jumak là "mạng xã hội" của người Joseon

Không chỉ là nơi ăn uống và nghỉ chân, Jumak còn là trung tâm kết nối thông tin.

Sau vài chén rượu, khách bộ hành thường kể:

• Những câu chuyện đời mình.
• Tin tức từ địa phương khác.
• Chuyện mùa màng.
• Tin tức chính trị.
• Các sự kiện đang diễn ra.

Chủ quán và những vị khách khác sẽ tiếp tục truyền những câu chuyện đó sang các vùng khác.

Nhờ vậy, Jumak trở thành nơi lan truyền thông tin nhanh nhất trong xã hội Joseon.

Nơi diễn ra những cuộc gặp bí mật

Jumak còn là nơi:

• Các sĩ tử trên đường đi lưu đày nghỉ chân.
• Những người bất mãn kín đáo bàn chuyện chính sự.
• Những cuộc gặp bí mật diễn ra để thảo luận các kế hoạch chống lại tầng lớp cầm quyền.

Nhà văn hóa nổi tiếng Jeong Yak Yong (Đinh Nhược Dong) cũng sáng tác bài thơ Yuljeongbyeol (율정별) trong một quán Jumak tại Naju khi đang trên đường đi lưu đày.

Điểm dừng quen thuộc của Ám hành ngự sử

Những Ám hành ngự sử của triều đình thường chỉ biết địa điểm thanh tra sau khi mở mật chỉ.

Vì không quen thuộc với địa phương nên nơi đầu tiên họ ghé đến thường chính là Jumak.

Đây là nơi thu thập:

• Tin đồn trong dân gian.
• Những vụ oan sai.
• Hành vi tham nhũng của quan lại.
• Đời sống thực tế của người dân.

Vị Ám hành ngự sử nổi tiếng Park Mun Su cũng thường bắt đầu công việc điều tra của mình từ các quán Jumak.

Jumak không đơn thuần là quán rượu

Nhiều người nghĩ Jumak giống quán nhậu ngày nay, nhưng thực tế hoàn toàn khác.

Trong phần lớn lịch sử Joseon, Jumak gần với:

• Nhà trọ.
• Quán cơm.
• Trạm nghỉ cho khách bộ hành.

Người dân bình thường hầu như không có thói quen ra ngoài ăn uống như hiện nay. Ngành dịch vụ nhà hàng, quán ăn chỉ thực sự phát triển sau thời kỳ mở cửa và phổ biến rộng khắp Hàn Quốc từ khoảng những năm 1980.

Trước khi Jumak phát triển, việc đi lại vô cùng gian nan

Thời Joseon có hai loại cơ sở phục vụ người đi đường:

Trạm dịch (Yeok)

Chỉ phục vụ quan lại thi hành công vụ.

Người dân thường không được sử dụng.

Viện nghỉ (Won)

Là nơi khách bộ hành bình dân có thể lưu trú.

Ban đầu, các "Won" do chùa quản lý, đồng thời còn chữa bệnh và cứu trợ người nghèo.

Tuy nhiên, sau khi Phật giáo bị hạn chế dưới thời Joseon, các cơ sở này dần xuống cấp.

Nhiều nơi chỉ còn cung cấp:

• Củi đốt.
• Nước uống.

Khách phải tự nấu ăn và tự chuẩn bị chăn màn.

Có thời kỳ gần như không tìm thấy quán trọ

Vào cuối thời Goryeo và đầu Joseon, Jumak còn rất hiếm. Tài liệu ghi lại rằng năm 1390, quan đại thần Ha Ryun từng phải ngủ giữa rừng khi đi từ Gyeongju đến Ulsan vì không tìm được nơi nghỉ. Ông phải thức trắng đêm vì lo sợ hổ dữ xuất hiện.

Đến tận cuối thế kỷ XVI, tình hình vẫn chưa khá hơn nhiều. Quan văn Oh Hui Mun trong chuyến đi kéo dài 70 ngày cũng chưa từng ngủ tại Jumak.

Ông chủ yếu xin tá túc ở nhà người quen hoặc nhà dân. Điều này khác xa hình ảnh trong phim cổ trang, nơi các gia đình thường dễ dàng cho người lạ nghỉ qua đêm.

Đến thế kỷ XVIII, Jumak bắt đầu phát triển mạnh

Khi giao thông thuận lợi hơn và số lượng người đi lại tăng lên, các quán Jumak dần mọc lên dọc theo các tuyến đường lớn.

Nhiều nơi còn hình thành cả làng Jumak, tập trung nhiều quán phục vụ khách bộ hành.

Các quán thường được xây:

• Gần bến phà.
• Ven đường lớn.
• Chân núi.

Một phần vì ban đêm rất khó di chuyển, phần khác để giúp người đi đường tránh nguy cơ bị hổ tấn công.

Điều kiện lưu trú khá khắc nghiệt

Dù có chỗ nghỉ nhưng Jumak thời đó vẫn rất đơn sơ.

Thông thường:

• Phòng nền đất.
• Chỉ có gối gỗ.
• Nhiều người ngủ chung một phòng.
• Khách phải tự mang chăn, đệm.
• Phải tự chuẩn bị nhiều vật dụng cá nhân.

Điểm đặc biệt là hệ thống sưởi Ondol luôn được đốt rất nóng.

Nhiều du khách nước ngoài từng mô tả căn phòng nóng đến mức gần 40 độ C, khiến họ không thể ngủ.

Các nhà truyền giáo và nhà thám hiểm phương Tây còn kể rằng:

• Phòng luôn nóng hầm hập.
• Không dám mở cửa vì sợ hổ.
• Có người phải chọc thủng cửa giấy để lấy không khí.
• Mùa đông vẫn có rất nhiều côn trùng trong phòng.

Thực đơn tại Jumak có gì?

Ban đầu, Jumak chỉ phục vụ những bữa ăn đơn giản.

Đến cuối thế kỷ XIX, thực đơn phong phú hơn với:

• Cơm.
• Canh.
• Kimchi.
• Các món rau.
• Rong biển trộn.
• Trứng.
• Mì.
• Thịt gà.
• Thịt chim trĩ.

Một số nhà truyền giáo nước ngoài từng hài hước kể rằng chỉ cần ngửi thấy mùi kimchi lên men là biết bữa ăn đã sẵn sàng.

◆ Khách hàng dùng bữa trên chiếu rơm tại một quán trọ vào năm 1902.

Giá cả thời Joseon

Theo học giả Hwang Yun Seok vào thế kỷ XVIII:

• Nghỉ một đêm: 10 pun.
• Nuôi một con ngựa qua đêm: 10 pun.
• Một bữa ăn: 40 pun.
• Bánh gạo: 20 pun.
• Một chén rượu: 15 pun.
• Đồ nhắm được phục vụ miễn phí khi gọi rượu.

Điều thú vị là chi phí cho một người và một con ngựa nghỉ qua đêm bằng nhau, bởi Jumak không chỉ phục vụ khách mà còn chăm sóc cả ngựa, phương tiện di chuyển quan trọng nhất thời bấy giờ.

Không có biển hiệu như ngày nay

Các quán Jumak hiếm khi treo biển tên.

Để khách nhận biết, chủ quán thường:

• Treo dụng cụ lọc rượu trước cửa.
• Treo đèn có chữ "酒" (Tửu).
• Quán bán mì thì treo những dải giấy cắt dài giống sợi mì.

Đó được xem là "biển quảng cáo" của Jumak thời Joseon.

◆ Quán rượu Mungyeongsaejae

◆ Quán rượu cuối cùng của Joseon, ‘Samgang Jumak’

Jumak – Hơn cả một quán rượu

Trong lịch sử Hàn Quốc, Jumak không chỉ là nơi bán rượu mà còn là mắt xích quan trọng của đời sống xã hội. Đây là nơi cung cấp chỗ nghỉ, bữa ăn, chăm sóc ngựa, trao đổi tin tức, hỗ trợ hoạt động của Ám hành ngự sử và đặc biệt là vận hành một hệ thống thanh toán tín dụng liên kết trên toàn quốc từ nhiều thế kỷ trước.

Nhìn lại lịch sử, có thể thấy Jumak chính là "trạm dừng đa năng" của thời Joseon, phản ánh sự phát triển về thương mại, giao thông và đời sống cộng đồng của bán đảo Triều Tiên trước khi bước vào thời kỳ hiện đại.

Dịch và biên tập Kim Chi Nha 

Nguồn Nate