Người Việt ở Hàn Quốc: Đằng sau những dòng “cảnh báo truy quét” là nỗi niềm phức tạp khó gọi tên

Người Việt bất hợp pháp ở Hàn Quốc thường sống trong lo âu, nỗi bất an phơi bày qua những dòng “cảnh báo truy quét”. Phía sau đó là cả một thực tại đầy phức tạp và xót xa.

Mỗi lần lướt mạng, thấy những dòng chữ quen thuộc “mọi người cẩn thận nhé, sắp có đợt truy quét lao động bất hợp pháp ở Hàn”, lòng tôi lại dấy lên cảm xúc rất phức tạp. Nó giống như một tiếng chuông báo động, vang lên trong cộng đồng người Việt xa xứ. Không hẳn xa lạ, nhưng lại nhói một chút nơi ngực trái, vừa thương, vừa buồn, vừa có gì đó mỉa mai cay đắng.

Tôi tự hỏi: sao lại đến mức này? Vì sao có biết bao người phải sống lẩn trốn, phải nép mình, phải chờ nhau báo tin như kẻ đào tẩu chỉ vì muốn mưu sinh? Người ta vẫn bảo đi nước ngoài là để “đổi đời”, nhưng đổi đâu chưa thấy, chỉ thấy những phận người bị treo lơ lửng giữa nỗi lo cơm áo và nỗi sợ bị bắt.

Đằng sau một dòng cảnh báo ngắn ngủi trên Facebook hay Zalo, là hàng trăm, hàng ngàn cuộc đời. Họ có thể là anh công nhân vừa đi làm ca đêm về, chị giúp việc tranh thủ giấu giấy tờ dưới gối, hay một người lao động xây dựng thở hổn hển trong cái lạnh mùa đông, nhưng vẫn nắm chặt điện thoại để xem tin “khu này an toàn chưa”. Mỗi chữ “tránh đi nhé” nghe qua thì nhẹ nhàng, nhưng thực ra nó mang nặng bao bất an và tuyệt vọng.

Người Việt bất hợp pháp ở Hàn Quốc, chỉ cần nghe cụm từ này thôi, đã thấy cả một mớ lằng nhằng giữa lựa chọn và không lựa chọn. Họ đi bằng visa du lịch, ở lại bằng cách trốn visa, làm việc trong bóng tối, chịu cảnh không bảo hiểm, không phúc lợi, không tiếng nói. Ốm đau thì tự chịu, tai nạn thì đành im lặng, mất mạng thì có khi thi thể mới được đưa về. Vậy mà họ vẫn chọn con đường ấy. Vì sao? Vì ở quê nhà, cơm còn chưa đủ no, nợ còn chồng chất, việc làm thì bấp bênh. Người ta không đi vì ham, mà đi vì cùng đường.

Nhưng tôi lại thấy một nỗi mỉa mai lớn lao: chính những con người đang chui lủi, sống bất hợp pháp ấy, lại là một phần không thể thiếu trong nền kinh tế Hàn Quốc. Họ làm những công việc mà người bản xứ không muốn làm, từ lau dọn nhà vệ sinh, cạo cá trong chợ, cho đến bê vác ngoài công trường. Không có họ, nhiều ngành lao động chân tay chắc đã khủng hoảng. Ấy vậy mà, họ vừa là “cần thiết”, vừa bị coi là “gánh nặng”. Người ta cần họ để làm việc, nhưng lại sẵn sàng gắn cho họ nhãn “bất hợp pháp” để hợp thức hóa việc truy quét. Thật mỉa mai, phải không?

Mỗi lần có đợt kiểm tra, những con người ấy phải thu mình lại, co cụm như cánh chim bay lạc. Đi làm thì phập phồng lo lắng, ở nhà thì sợ cảnh sát gõ cửa. Có những chị làm giúp việc tâm sự: “Nghe tin đồn có truy quét, cả tuần tôi không dám bước chân ra ngoài. Ăn mì tôm cầm cự, chỉ mong qua được đợt này.” Đọc những dòng đó, tôi thấy nghẹn trong cổ họng. Một đời người, sao lại phải sống trong sợ hãi như thế?

Thương thì thương, nhưng cũng có chút cay đắng. Có người sang đây, biết rõ vi phạm nhưng vẫn liều. Đã bất hợp pháp lại còn kéo theo hệ lụy: làm rẻ công lao động, bị chủ quỵt lương, bị bóc lột, rồi lại tạo thêm định kiến xấu cho cả cộng đồng người Việt. Và thế là, những người đi đúng đường, có giấy tờ, có visa hợp pháp, đôi khi cũng bị vạ lây, bị nhìn bằng ánh mắt cảnh giác. Một người sai, cả tập thể bị ảnh hưởng. Nghĩ mà chua chát.

Nhưng tôi không dám trách họ. Bởi trách sao được, khi mà lựa chọn ở lại Hàn, dù bất hợp pháp, vẫn còn “dễ thở” hơn là về quê đối diện với nợ nần, đói khổ. Người ta chọn con đường sai vì không còn con đường đúng nào để đi. Họ không phải tội phạm, họ chỉ là những con người cố níu lấy chút hy vọng, dù hy vọng đó nhỏ bé đến mức chỉ đủ để gửi vài đồng về quê cho gia đình.

Nhìn những dòng cảnh báo “tránh đi nhé”, tôi lại nhớ đến một sự thật buồn cười: người Việt ở Hàn, nhiều khi đoàn kết nhất không phải khi hội họp văn hóa, không phải khi kêu gọi làm điều tốt, mà chính là lúc báo nhau né truy quét. Cái “nghĩa đồng bào” lộ ra trong tin nhắn vội vã: “Anh chị đi làm thì cẩn thận, chỗ này hôm nay có cảnh sát.” Nó vừa đáng thương, vừa đáng buồn.

Thế giới phẳng, con người đi muôn nơi, nhưng phận người vẫn lệch nhau nhiều quá. Có người sang Hàn du học, check-in sang chảnh, chụp ảnh hoa anh đào. Có người sang Hàn kết hôn, may mắn có mái ấm hạnh phúc. Nhưng cũng có hàng ngàn người khác, chọn cách sống bất hợp pháp, ngày ngày đong đếm nỗi sợ hãi như đong đếm chén cơm. Và tất cả họ, đều là “người Việt ở Hàn Quốc”.

Tôi không có giải pháp cho câu chuyện này, chỉ có một lời thở dài. Hệ thống thì cứng nhắc, cuộc sống thì nghiệt ngã, mà con người thì yếu đuối. Vậy nên, những dòng cảnh báo kia sẽ còn xuất hiện dài dài. Chỉ mong, một ngày nào đó, thay vì phải thì thầm nhau “tránh đi nhé”, người ta có thể thẳng thắn mà nói: “Cứ đi làm đi, chẳng có gì phải sợ.” Nhưng đó có lẽ vẫn là một giấc mơ xa vời.

Còn hiện tại, mỗi khi thấy những chữ “bất hợp pháp”, “truy quét”, lòng tôi lại dấy lên một hỗn độn cảm xúc. Vừa thương cho đồng bào mình, vừa xót xa cho kiếp người tha hương, lại vừa bất lực vì tất cả chỉ lặp đi lặp lại như vòng xoáy vô tận.

Theo Kim Chi Nha