Góc khuất Hàn Quốc: Khi những con người bị tận dụng rồi xoá khỏi khung hình

Phía sau vẻ hào nhoáng của Hàn Quốc là những góc khuất ít ai thấy : nơi lao động nhập cư, trong đó có người Việt, vẫn bị tận dụng rồi lặng lẽ bị xoá khỏi khung hình. Bài viết hé lộ sự thật đau lòng về nỗi bất công, lòng nhân đạo và tiếng nói cần được lắng nghe của những con người sống trong bóng tối.

Giữa những ánh đèn Seoul rực rỡ, những con phố nơi từng góc nhỏ đều có thể trở thành bối cảnh phim hay điểm check-in cho du khách, tồn tại một Hàn Quốc khác : lặng lẽ, trần trụi và đầy những câu chuyện không ai muốn nhìn thấy. Ở đó, có những con người đến từ phương xa, làm việc trong bóng tối, đóng góp vào nền kinh tế bằng mồ hôi và đôi khi cả sinh mạng của mình  nhưng lại không có quyền được hiện diện công khai.

Gần đây, cộng đồng người Việt bàng hoàng trước thông tin về một nữ lao động Việt Nam không có giấy tờ hợp pháp tử vong trong lúc trốn chạy chiến dịch càn quét diễn ra ngay khi Hàn Quốc tổ chức hội nghị APEC. Cái chết ấy không chỉ là một tai nạn bi thương, mà còn là lời nhắc về một thực tế đau lòng: “Khi đất nước cần lao động giá rẻ, họ được tận dụng. Nhưng khi thế giới nhìn vào, họ bị xoá khỏi khung hình.”

Khi “giấc mơ Hàn Quốc” trở thành một cuộc đánh đổi

Với nhiều người Việt, Hàn Quốc từng là miền đất hứa. Nơi đó có mức lương cao, có cơ hội đổi đời và có tương lai tươi sáng cho gia đình ở quê nhà. Thế nhưng, đằng sau những tấm vé xuất khẩu lao động là chuỗi ngày dài không ngủ, những nhà xưởng lạnh buốt mùa đông và những căn phòng trọ tạm bợ chật chội giữa vùng nông thôn xa xôi.

Theo The Korea Times, đến tháng 8/2023, có hơn 54.000 lao động nước ngoài không phép đang sinh sống tại Hàn Quốc. Nhiều người trong số họ từng đến đây hợp pháp, theo diện visa E-9, nhưng vì bị bó buộc do không được đổi chủ lao động, bị ép làm việc quá sức, hoặc bị trả lương thấp , họ buộc phải “chạy trốn” và sống lẩn tránh. Họ không còn là “lao động chính thức”, nhưng lại vẫn là lao động thiết yếu cho nông trại, xưởng cơ khí, nhà hàng, và công trường khắp đất nước.

Một nghiên cứu của OMNES Journal (2023) chỉ ra rằng: lao động Việt tại Hàn Quốc là nhóm dễ bị tổn thương nhất trong cộng đồng nhập cư, khi phải làm việc nhiều giờ, bị cắt giảm lương và chịu phân biệt đối xử nặng nề. Không ít người bị mất quyền tiếp cận y tế, không dám báo cảnh sát khi bị bạo hành, vì sợ lộ thân phận “không giấy tờ”.

“Chiến dịch dọn dẹp” và cái giá của hình ảnh

Trước mỗi sự kiện quốc tế lớn, Hàn Quốc cũng như nhiều quốc gia khác, họ thường triển khai các “chiến dịch đảm bảo trật tự xã hội”. Nhưng trớ trêu thay, những chiến dịch ấy đôi khi trở thành cuộc săn người thầm lặng. Khi hội nghị APEC diễn ra, Seoul muốn trở nên “sạch sẽ” trong mắt bạn bè quốc tế. Và “sạch” ở đây, đôi khi lại đồng nghĩa với việc loại bỏ tạm thời sự hiện diện của những người lao động yếu thế.

Một nữ lao động Việt, người đã sống ở Hàn Quốc nhiều năm, làm việc trong một nhà máy địa phương đã không kịp chạy thoát trong chiến dịch truy quét ấy. Cô ra đi trong nỗi sợ, giữa đêm lạnh. Cái chết của cô không chỉ là bi kịch cá nhân, mà là minh chứng rõ nhất cho sự tàn nhẫn của cơ chế “tận dụng và loại bỏ”.

Giới chủ Hàn Quốc trong thời bình vẫn cần họ. Những bàn tay rắn rỏi, những ca làm không ngừng nghỉ, những giờ tăng ca không trả đủ tiền. Nhưng khi đất nước cần “mặt tiền đẹp”, họ lại bị xóa khỏi bản đồ như thể chưa từng tồn tại.

Lao động trong bóng tối - những con người bị che giấu

Một phóng sự của Business & Human Rights Resource Centre (2024) ghi lại lời kể của nhóm lao động Việt tại tỉnh Taean: họ phải làm việc 15–20 tiếng mỗi ngày, ngủ trong container tạm bợ, ăn uống kham khổ, và không có bảo hiểm. Một người nói: “Nếu chúng tôi bị thương, họ chỉ đưa đến trạm y tế gần nhất, rồi lại bắt làm tiếp. Nghỉ là bị trừ lương.”

Tình cảnh này không hiếm. Trong ngành ngư nghiệp, xây dựng, nông trại, hay nhà máy thực phẩm, hàng chục ngàn lao động nước ngoài, phần lớn đến từ Việt Nam, Philippines, Nepal, Indonesia vẫn đang làm việc dưới những điều kiện gần như vô hình. Họgóp sức vào nền kinh tế trị giá hàng tỷ USD, nhưng lại không được nhắc tên trong bất kỳ bài diễn văn chính thức nào.

Khi nỗi sợ trở thành bạn đồng hành

“Đi làm cũng sợ, về nhà cũng sợ.” Một lao động người Việt ẩn danh chia sẻ với Kimchinha: “Chúng tôi sợ bị phát hiện, sợ bị trục xuất, sợ bị bắt. Nhưng nếu không đi làm thì lấy gì gửi về quê?”

Cái sợ ấy ăn sâu đến mức trở thành phản xạ. Họ không dám đến bệnh viện dù đau ốm, không dám ra ngoài ban ngày, không dám báo công an dù bị chủ quỵt lương. Sự bất hợp pháp khiến họ mất tiếng nói, và chính sự im lặng ấy khiến nhiều người Hàn Quốc thậm chí không biết rằng có một tầng lớp như vậy đang tồn tại ngay trong đất nước mình.

Giữa “bóng tối” ấy, ai đang thắp đèn?

Ở Hàn Quốc, may mắn vẫn còn những tổ chức xã hội, nhóm tình nguyện, và cộng đồng người Việt đang nỗ lực hỗ trợ lẫn nhau.
Một số nhà thờ, trung tâm di trú và hội sinh viên Việt đã mở lớp dạy tiếng, hỗ trợ pháp lý, và hướng dẫn thủ tục y tế cho người lao động không phép. Họ chính là “ánh sáng nhỏ” giữa nền công nghiệp khổng lồ lạnh lẽo. Nhưng nếu chỉ trông chờ vào lòng tốt của cá nhân, những bi kịch như vụ việc nữ lao động Việt vừa qua sẽ vẫn tiếp diễn.
Điều cần hơn, là sự thay đổi trong cách nhìn từ chính phủ, giới chủ, và cả xã hội. Lao động nhập cư không phải là “vấn đề cần dọn dẹp”. Họ là con người với ước mơ, nỗi sợ, và quyền được sống an toàn, được tôn trọng.

Phía sau ánh hào quang Seoul

Có một nghịch lý cay đắng:
Khi Hàn Quốc rực sáng trên bản đồ thế giới với công nghệ, âm nhạc, phim ảnh và thời trang, thì phía sau ánh đèn ấy là những con người âm thầm giữ cho bánh xe kinh tế vẫn quay dù họ chẳng bao giờ được nhìn nhận công khai.

Họ là những người lau dọn ga tàu, thu hoạch nông sản, làm trong xưởng chế biến, hoặc rửa chén cho hàng quán ở ngoại ô. Không ai biết tên họ, nhưng ai cũng đang sử dụng sản phẩm từ công sức của họ. Có lẽ, điều đáng sợ nhất không phải là sự bất công, mà là sự bình thường hoá bất công ấy. Khi cái chết của một người lao động Việt chỉ còn là “một tin ngắn” lướt qua dòng thời sự, chúng ta đã vô tình trở nên thờ ơ với chính đồng hương của mình.

Đừng để ai bị xoá khỏi khung hình

Không ai sinh ra để sống trong bóng tối. Những người Việt ở Hàn Quốc, dù là hợp pháp hay không đều đang cố gắng từng ngày để gửi chút ánh sáng về quê nhà. Họ không cần được tung hô, chỉ cần được nhìn nhận như những con người có giá trị, không phải tội phạm vì nghèo.

Khi một người Việt mất đi nơi xứ người, đó không chỉ là nỗi đau của một gia đình, mà là tiếng chuông nhắc nhở tất cả chúng ta: Không thể xây một hình ảnh quốc gia đẹp đẽ bằng cách xoá bỏ những con người thật.

Mỗi cá nhân, mỗi cộng đồng, mỗi tổ chức dù nhỏ bé thì đều có thể làm điều gì đó. Chỉ cần ta không quay đi, ánh sáng nhân đạo sẽ vẫn còn.

Team Kimchinha – Giữa lòng Hàn, kể chuyện Việt.