Hội chứng "Gây hấn thụ động" và hệ lụy dưới bề mặt văn hóa công sở Hàn Quốc.

Trong văn hóa đề cao tập thể và thứ bậc xã hội tại Hàn Quốc, đối đầu trực tiếp là điều tối kỵ. Các chuyên gia tâm lý cho rằng, chính điều này đã dẫn đến xu hướng người dân thường xuyên bày tỏ cảm xúc tiêu cực một cách gián tiếp, biến sự thất vọng thành hành vi gây hấn thụ động (passive aggression), một cách thức phức tạp để bảo vệ hòa khí nhóm.

Cách đây vài tuần, anh Kim (làm việc tại một cơ quan chính phủ) bị sếp khiển trách sau khi một hiểu lầm nhỏ leo thang. Vị sếp, vừa bị cấp trên của mình mắng, quay sang nhìn anh Kim với ánh mắt giận dữ và yêu cầu: “Tôi có phải chịu đựng chuyện này vì anh không?”

Anh Kim sững sờ. Anh biết rõ tình huống đó xảy ra là do một sự cố không lường trước, không phải do bất kỳ lỗi nào từ phía mình. Anh muốn nói: “Đó không phải lỗi của tôi,” nhưng những lời đó nghẹn lại. Anh nghĩ: "Nếu tôi cãi lại, giọng anh ấy sẽ to hơn. Tôi không muốn gây ầm ĩ trong văn phòng, điều đó sẽ còn nhục nhã hơn." Vì vậy, anh đã giữ im lặng.

Tuy nhiên, sự im lặng này đã để lại dấu ấn. Sau sự việc, anh Kim bắt đầu xa lánh sếp mình một cách cảm xúc. Khi sếp rủ đi hút thuốc, anh nói dối là đã đi rồi. Động lực làm việc của anh cũng sa sút nghiêm trọng. Anh cố ý làm việc chậm lại và tan sở đúng 6 giờ tối, ngay cả khi công việc chưa hoàn thành. Cảm nhận được sự thay đổi, người sếp đã vài lần hỏi anh có buồn không. Anh Kim trả lời bằng cụm từ quen thuộc mà người Hàn thường dùng để tránh đối đầu: “Tôi ổn.”

Các nhà tâm lý học gọi đây là gây hấn thụ động, tức là sự biểu hiện gián tiếp của cơn giận, sự tổn thương hoặc sự oán giận, cho phép người ta tránh đối đầu trực tiếp.

Tiến sĩ Hwang Mi-gu, nhà tâm lý học và tác giả cuốn How Anger Becomes Energy for Life, giải thích rằng gây hấn thụ động không chỉ có ở Hàn Quốc mà còn xuất hiện trong các môi trường làm việc ở Mỹ và phương Tây. Tuy nhiên, ở Hàn Quốc, hiện tượng này trở nên rõ rệt hơn, không chỉ trong các tổ chức mà còn trong mọi mối quan hệ con người.

Lý do chính là, trong văn hóa Hàn Quốc, sự tức giận mang hình ảnh tiêu cực mạnh mẽ. Mặc dù tức giận là một cảm xúc tự nhiên liên quan đến sinh tồn, nhưng nó thường bị coi là thứ phải che giấu. Tiến sĩ Hwang nhấn mạnh: “Sự tức giận được cho là làm tổn hại đến hòa khí nhóm, điều mà người Hàn Quốc rất coi trọng về mặt văn hóa. Để một nhóm duy trì sự hài hòa, cơn giận cá nhân phải được che giấu. Bộc lộ cơn giận sẽ phá vỡ các mối quan hệ, tạo ra xung đột và khiến bạn bị đánh giá là chưa trưởng thành.”

Do đó, mọi người thường kiềm chế cơn giận cho đến khi nó biểu hiện thành hai cách không lành mạnh: Hwabyeong (một chứng bệnh tâm thể liên quan đến "cơn giận tích tụ") hoặc hành vi gây hấn thụ động.

Nhà tâm lý học văn hóa Han Min giải thích thêm rằng gây hấn thụ động phát triển mạnh mẽ trong các nền văn hóa ngữ cảnh cao (high-context cultures), tức là các xã hội mà ý nghĩa được truyền đạt ít qua lời nói và nhiều hơn qua lịch sử mối quan hệ, giọng điệu, thứ bậc, nét mặt và bối cảnh. Hàn Quốc và Nhật Bản là những ví dụ kinh điển. Ông nói: “Trong các nền văn hóa ngữ cảnh cao, việc bày tỏ trực tiếp bị phản đối. Vì vậy, mọi người phải dùng đến những cách gián tiếp để báo hiệu sự bất mãn ngay cả khi họ đang tức giận.”

Giáo sư Shin Ji-young thuộc Đại học Hàn Quốc chỉ ra rằng, văn hóa thứ bậc của Hàn Quốc ảnh hưởng nặng nề đến các kiểu giao tiếp gián tiếp. Bà nói: “Có một niềm tin phổ biến rằng người lớn tuổi đương nhiên ‘ở trên’ người trẻ tuổi. Và người trẻ tuổi được kỳ vọng phải thể hiện sự tôn trọng. Ở đây, sự tôn trọng thường có nghĩa là tránh ngôn ngữ rõ ràng, khẳng định và nói một cách gián tiếp.”

Một ví dụ phổ biến là việc sử dụng cụm từ “có vẻ như” (it seems like), ngay cả khi diễn tả kinh nghiệm chủ quan của chính mình. Người Hàn Quốc thậm chí còn nói: “Có vẻ ngon” ngay sau khi nếm thử, thay vì đơn giản là “Nó ngon.” Nhiều người Hàn Quốc biết qua kinh nghiệm rằng sự biểu đạt trực tiếp thường không được chấp nhận và thậm chí có thể gây ra phản ứng ngược.

Tiến sĩ Hwang Mi-gu cho rằng, tại Hàn Quốc, sự im lặng là loại gây hấn thụ động phổ biến nhất. "Thao túng im lặng" trên các ứng dụng nhắn tin như KakaoTalk, biến mất khỏi đối tác mà không giải thích, hoặc nộp đơn xin nghỉ việc mà không nói lời nào, đều là những hình thức quen thuộc. Thậm chí, việc loại trừ ai đó khỏi danh sách nhận biểu tượng cảm xúc phản ứng trong một nhóm trò chuyện cũng là một hình thức gây hấn thụ động.

Cô Lee Han-byul, 31 tuổi, thừa nhận cô thường xuyên trở nên gây hấn thụ động mỗi khi có mối quan hệ. Gần đây, bạn trai cô bận rộn với công việc và gia đình suốt hai tuần. Cô muốn nói với anh rằng mình cảm thấy bị bỏ rơi nhưng không thể. "Thay vào đó, tôi cố tình trả lời tin nhắn chậm hoặc đưa ra những câu trả lời ngắn, khô khan," cô nói. "Tôi biết tôi nên nói: 'Đây là lý do tôi buồn, và đây là điều tôi cần.' Nhưng ngay tại thời điểm đó, tôi không thể." Một phần trong cô vẫn mong muốn bạn trai có thể đơn giản là “đọc được lòng cô”, một mong muốn mà nhiều người Hàn Quốc chia sẻ.

Tâm lý học cảnh báo rằng gây hấn thụ động không phải là dấu hiệu của mối quan hệ lành mạnh. Mặc dù được gọi là "thụ động," nhưng nó vẫn là sự gây hấn.

Tiến sĩ Hwang nhận định: “Cuối cùng, người nhận vẫn cảm thấy bị tấn công cho dù cơn giận được thể hiện trực tiếp hay gián tiếp. Cho dù bạn nuốt cơn giận của mình nhiều đến đâu, người kia vẫn có thể cảm nhận được nó. Bạn lãng phí năng lượng khổng lồ để cố gắng che giấu nó trong khi vẫn cảm thấy nó bên trong."

Bài được biên tập từ nguồn thông tấn The Korea Herald.