Giáo dục Hàn Quốc chia rẽ vì sách giáo khoa AI

Ngày 21/7 vừa qua, hơn 5.000 người thuộc các nhà xuất bản, giới giáo dục và phụ huynh Hàn Quốc đã tập trung biểu tình trước Quốc hội, phản đối chính sách hạ thấp tư cách pháp lý của sách giáo khoa AI một chính sách đang gây tranh cãi gay gắt trong xã hội Hàn Quốc. 

Đây không phải là lần đầu tiên sách giáo khoa kỹ thuật số bị phản đối, nhưng lần này, mâu thuẫn không chỉ đến từ khía cạnh công nghệ mà còn đến từ cách chính phủ đưa ra quyết sách: nhanh chóng, thiếu đồng thuận, và bỏ qua tiếng nói của cộng đồng giáo dục.

Một chính sách lớn nhưng chưa đủ lòng tin 

Vào tháng 6/2024, chính phủ Hàn Quốc dưới thời Tổng thống Yoon Suk-yeol công bố kế hoạch triển khai sách giáo khoa tích hợp AI cho học sinh lớp 3, 4 tiểu học, lớp 7 và lớp 10 từ năm 2025, với các môn Toán, Tiếng Anh, Tin học và Giáo dục đặc biệt. 

Mục tiêu là đến năm 2028, tất cả các môn học sẽ được tích hợp AI. Chính phủ khẳng định rằng sách giáo khoa AI sẽ giúp cá nhân hóa việc học, đưa ra lộ trình phù hợp với năng lực của từng học sinh. 

Tuy nhiên, điều đó không đủ để thuyết phục toàn bộ xã hội. Ngay sau khi công bố, làn sóng phản đối đã bùng nổ từ các tổ chức giáo viên, phụ huynh và giới xuất bản. Sự phản đối lên đến đỉnh điểm khi Quốc hội thông qua sửa đổi Luật Giáo dục, theo đó, sách AI bị hạ thấp tư cách pháp lý từ "giáo khoa" xuống thành "tài liệu học tập". Đây được xem là cú đánh mạnh vào uy tín và giá trị đầu tư của các nhà xuất bản đã phát triển sách AI theo đúng định hướng của chính phủ trước đó.

Giáo dục đang bị chính trị hóa? 

Trong khi chính phủ từng khẳng định đây là cuộc cách mạng giáo dục, thì các nhà giáo dục lại đặt câu hỏi: Liệu đã có đủ thử nghiệm, đánh giá và đồng thuận xã hội hay chưa? Điều đáng lo hơn là sự chia rẽ theo vùng và xu hướng chính trị. 

Năm 2025, sách giáo khoa AI không bắt buộc, mà do từng địa phương quyết định. Kết quả: các khu vực có lãnh đạo bảo thủ như Daegu có tỉ lệ áp dụng cao, còn các khu vực thiên tả thì ngược lại. 

Các Sở Giáo dục thuộc khu vực thủ đô thậm chí còn phản đối phát triển sách AI thêm nữa. Một chính sách giáo dục lẽ ra phải dựa trên lợi ích dài hạn cho thế hệ sau, lại trở thành mặt trận chính trị. Điều này khiến chính sách dù được triển khai hay dừng lại, đều trở thành hành động mang tính đối đầu hơn là cải cách.

Ai chịu thiệt khi chính sách đảo chiều? 

Một điểm ít được báo chí quan tâm: các doanh nghiệp edutech và nhà xuất bản đã đầu tư hàng chục tỷ won cho sách AI theo định hướng nhà nước, giờ rơi vào cảnh khủng hoảng. Một số công ty đang tiến hành sa thải, cắt giảm bộ phận. 

Chính phủ mới không đưa ra phương án bồi thường hay hỗ trợ, trong khi người lao động và ngành xuất bản lại trở thành nạn nhân im lặng. Chính phủ hiện tại đang bị chỉ trích là "thiếu nhất quán" và "thiếu minh bạch" đưa ra chính sách nhanh, thu hồi cũng nhanh, để lại hệ lụy cho cả nền giáo dục lẫn thị trường xuất bản.

Có nên sử dụng sách giáo khoa AI? 

Đây là câu hỏi không dễ trả lời. Sách giáo khoa tích hợp AI không phải là ý tưởng sai nhưng vấn đề là triển khai thế nào. Nếu chỉ áp dụng công nghệ để thay thế vai trò của giáo viên, làm mỏng đi tương tác giữa người và người, thì đó không còn là cải cách mà là một bước thụt lùi. Sách AI có thể hữu ích nếu đóng vai trò hỗ trợ chứ không thay thế giáo viên, đồng thời được thử nghiệm kỹ lưỡng, điều chỉnh phù hợp với vùng miền và năng lực tiếp cận số của học sinh.

Việc sách AI bị hạ cấp pháp lý có thể khiến nhiều người vui mừng, nhưng cũng có người thất vọng. Cái mất lớn nhất không nằm ở công nghệ mà nằm ở niềm tin. Giáo dục cần sự ổn định, đồng thuận và minh bạch. 

Nếu chính sách được ban hành rồi thu hồi chỉ trong vòng một năm, thì không chỉ học sinh, giáo viên mà cả toàn bộ xã hội cũng sẽ mất phương hướng. Giáo dục không thể là nơi để thử nghiệm chính sách một cách vội vàng. Càng không thể là sân chơi của những tính toán chính trị.