“Còn sang Hàn Quốc nữa sao?” – Hành trình mới của lao động Triều Châu trong sách Di cư, Biên giới, Giấc mơ

Quyển sách “Di cư, Biên giới, Giấc mơ” của Giáo sư Kwon Junhee – Lật mở hành trình di cư và giấc mơ của cộng đồng người Triều Châu (Joseonjok)

“Nếu Hàn Quốc đá bóng với Trung Quốc, hay Bắc Triều Tiên đối đầu Trung Quốc, hoặc thậm chí Hàn Quốc gặp Bắc Triều Tiên, thì bạn sẽ cổ vũ cho ai?”

Câu nói tưởng như bông đùa này lại ẩn chứa trong nó sự phức tạp về bản sắc của cộng đồng người Triều Châu (조선족/Joseonjok) – những người vừa là dân tộc thiểu số ở Trung Quốc, vừa là kiều dân gốc Hàn, lại sử dụng giọng vùng Hamgyeong Bắc (Bắc Triều Tiên).

Trong cuốn sách mới mang tên “Di cư, Biên giới, Giấc mơ” (Migration, Borders, Dreams), Giáo sư Kwon Junhee – nhà nhân học văn hóa, hiện giảng dạy tại Khoa Nghiên cứu Châu Á, Đại học Bang California, Sacramento – đã tập trung khắc họa cuộc sống của cộng đồng nằm giữa nhiều lằn ranh này.

12 năm điền dã, 7 năm viết sách

Mối quan tâm của tác giả bắt đầu từ năm 2004, khi ông gặp gỡ những lao động Triều Châu không có giấy tờ hợp pháp tại nhà thờ Uiju-ro ở Hongje-dong (Seodaemun, Seoul), nơi họ đang đối diện nguy cơ bị trục xuất. Từ đó, trong giai đoạn 2004–2016, ông đã nhiều lần đến Diên Biên và khu vực Đông Bắc Trung Quốc, cũng như nhiều nơi tại Hàn Quốc, để tiếp xúc và trò chuyện trực tiếp với người Triều Châu.

Kết quả là công trình nghiên cứu kéo dài 12 năm khảo sát thực địa và 7 năm biên soạn đã hình thành. Quyển sách khai thác sâu sắc về “giấc mơ Hàn Quốc” (Korean Dream) – khát vọng di cư tập thể của người Triều Châu trong suốt 30 năm qua, cũng như cách giấc mơ này đã thấm sâu và hiện thực hóa tại Diên Biên cùng cộng đồng người Triều Châu.

Truyền tải chân thực, không phán xét

Một điểm nổi bật của cuốn sách chính là giọng văn quan sát trung tính, giữ đúng vai trò của một nhà nghiên cứu và người truyền đạt. Thay vì xen phán xét hay áp đặt, tác giả để cho người trong cuộc tự bộc lộ qua lời nói và hành động.

Ngay cả khi đề cập đến những câu chuyện về phân biệt đối xử, tác giả vẫn chọn cách giữ nguyên sự thô mộc của trải nghiệm, giúp độc giả tự suy ngẫm về ranh giới xã hội, về cơ chế loại trừ và định kiến trong xã hội Hàn Quốc.

Một lao động Triều Châu được trích lời trong sách chia sẻ: “Chủ trung tâm môi giới việc làm bên ngoài thì tỏ ra thân thiện, nhưng thực chất coi thường chúng tôi. Ông ta nói người Triều Châu chỉ ham tiền, thua kém người Hàn. Nhưng người Hàn chẳng phải cũng thích tiền sao? Chúng tôi đến đây để kiếm sống mà, có gì sai đâu?”

Từ “Korean Dream” đến “China Dream”

Tác giả cũng chỉ ra sự thay đổi tinh tế nhưng quan trọng trong tâm lý cộng đồng này: “giấc mơ Hàn Quốc” đang dần phai nhạt, nhường chỗ cho “giấc mơ Trung Quốc” khi sức mạnh kinh tế của Trung Quốc ngày càng tăng.

Một lao động chia sẻ: “Bây giờ đi Hàn Quốc làm việc là chuyện đáng xấu hổ. Nói với bạn bè là sang Hàn, họ phản ứng kiểu: ‘Cậu còn đi Hàn nữa à? Sao lại thế?’. Cảm giác bị coi thường lắm. Thế nên dạo này tôi chỉ nói mình đến Thâm Quyến hay Quảng Đông để làm ăn thôi.”

Tác phẩm được vinh danh quốc tế

Trước khi phát hành tại Hàn Quốc, sách đã được xuất bản ở Mỹ vào năm 2023 với tựa đề tiếng Anh “Borderland Dreams”. Công trình này được đánh giá là mở ra hướng tiếp cận mới trong nghiên cứu di cư, vượt khỏi khuôn khổ quen thuộc tập trung vào Bắc Mỹ và châu Âu. Nhờ đó, sách đã giành giải thưởng Francis L. K. Hsu Book Prize 2023 do Hiệp hội Nhân học Đông Á (SEAA) trao tặng.

Tác giả nhấn mạnh: “Câu chuyện về người Triều Châu không hề cũ kỹ hay khép lại. Đó là một dòng chảy đang tiếp diễn, nơi giao thoa giữa dân tộc và quốc gia, giữa thuộc địa và Chiến tranh Lạnh, giữa giới tính và giai cấp, giữa vốn liếng và lao động. Nó vẫn không ngừng đặt ra những câu hỏi mới cho chúng ta hôm nay.”

Cuốn sách “Di cư, Biên giới, Giấc mơ” không chỉ là một nghiên cứu học thuật, mà còn là lời mời gọi người đọc cùng suy ngẫm về bản sắc, ranh giới và giấc mơ di cư – những vấn đề vẫn còn nguyên tính thời sự trong xã hội hiện đại.

Theo Naver