Lao động nhập cư ở Hàn Quốc và vòng xoáy hạ thầu: Vì sao an toàn luôn bị bỏ lại phía sau?

Hạ thầu chồng chất, lao động và an toàn bị xé nhỏ rồi bị xem như “đành chịu mà thôi”

Tác giả: Juseongmi 

Lại thêm một người lao động không thể trở về nhà sau giờ làm việc. Ý chí mạnh mẽ của chính phủ dường như vẫn bất lực trước những mâu thuẫn mang tính cấu trúc. Nhiều doanh nghiệp chỉ chăm chăm quan sát thái độ của cơ quan quản lý, chứ không chủ động thay đổi hay đầu tư để cải thiện điều kiện làm việc.

Gần đây, tại Nhà máy thép Pohang của Posco liên tiếp xảy ra các vụ tai nạn liên quan đến hóa chất độc hại. Ngày 5 tháng trước, một lao động ngoài năm mươi tuổi tử vong sau khi bị phủ toàn thân bởi chất được cho là axit flohydric. Ba người khác, gồm cả lao động ở độ tuổi ba mươi đi phía sau, may mắn giữ được mạng sống. Những công nhân gặp nạn là lao động thuộc nhà thầu phụ của Posco DX, công ty con của Posco, đang thực hiện công việc điện.

Ngay sau tai nạn, Posco và Posco DX rơi vào tình trạng lúng túng. Dù báo cáo với cơ quan môi trường sau gần một tiếng, họ vẫn khẳng định đó không phải thông báo chậm. Tuy nhiên, việc mất hơn ba mươi phút để nhận diện một sự cố hóa chất có thể gây nguy hiểm không chỉ cho công nhân trong nhà máy mà cả người dân xung quanh là điều khó chấp nhận. Một lao động được đưa vào bệnh viện với vết thương nghiêm trọng ở mặt và thân, thế nhưng nhà máy vẫn cho rằng họ không biết đó là tai nạn liên quan đến hóa chất. Điều này chẳng khác nào thừa nhận việc quản lý hóa chất độc hại vốn đã rất lỏng lẻo trong thời gian dài.

Chỉ nửa tháng sau, hóa chất nguy hại ở nhà máy thép Pohang lại đe dọa thêm sáu người lao động. Ngày 20 tháng trước, hai công nhân thầu phụ ngã gục trong lúc làm sạch cặn bám trong đường ống. Một lao động của nhà thầu chính phát hiện và cũng bất tỉnh. Ba nhân viên cấp cứu nội bộ lao vào cứu người bằng tay không và cuối cùng đều hít phải chất độc. Từ người làm việc trực tiếp cho tới người cứu hộ, tất cả lần lượt rơi vào nguy hiểm. Thế nhưng không hề thấy bóng dáng những thiết bị an toàn tối thiểu như máy đo nồng độ oxy hay khẩu trang bảo hộ.

Khi công việc bị chia nhỏ qua từng tầng hạ thầu, an toàn lao động cũng bị bẻ vụn theo. Từ dọn vệ sinh, lắp dây điện cho đến hàn cẩu, một hiện trường phức tạp bị biến thành những mảnh việc rời rạc. Trong khoảng trống đó, an toàn bị nghiền nát. Công nhân làm điện không thể biết trong nhà máy có hóa chất độc hại hay không. Người dọn vệ sinh cũng đâu lường trước việc hít phải hóa chất trong một không gian kín.

“Liệu cha tôi có biết nơi đó nguy hiểm đến mức nào không?” Đó là câu hỏi của người con trai mất cha trong vụ sập tòa nhà lò hơi tại Nhà máy nhiệt điện Ulsan của Korea East West Power ngày 6 tháng trước. Trong câu hỏi nghẹn lại ấy, câu trả lời đã ngầm hiện ra: “Cha không hề biết mức độ nguy hiểm đó.”

Trong số bảy lao động tử nạn khi đang cắt trụ và thực hiện các công việc khác ở độ cao 25 mét của tòa lò hơi cao 63 mét, sáu người là lao động không chính thức. Phần lớn chỉ ký hợp đồng thời vụ ngắn hạn từ một đến vài tháng. Công ty Korea Kaco, đơn vị chuyên về nổ mìn thuê những người này, lại khẳng định công việc đó chỉ là lao động giản đơn, không đòi hỏi chuyên môn. Họ nói rằng bản thân cũng không biết nguyên nhân tai nạn là gì nên vô cùng bức bối. Còn nhà thầu chính HJ Heavy Industries cho rằng vì đã giao cho đơn vị chuyên môn nên họ không nắm rõ chi tiết.

Ngay cả chủ đầu tư là Korea East West Power cũng tỏ ra “không biết gì”. Trong số mười ba kỹ sư thường trực tại hiện trường chỉ có hai người phụ trách an toàn, và sau tai nạn họ lại bị xem như hầu như không thực hiện nhiệm vụ nào. Như thể ngay từ đầu, vị trí chịu trách nhiệm về an toàn đã không tồn tại.

Ngày càng có nhiều công việc mặc nhiên được gắn cho lao động thầu phụ và lao động không chính thức: vất vả, nguy hiểm, mà thu nhập lại thấp. Những công việc này rồi cũng bị đẩy sang cho người lao động nhập cư. Và khi có ai đó lên tiếng về chế độ đãi ngộ tệ hại, câu trả lời quen thuộc lại vang lên: “Trả họ từng ấy tiền thì công ty còn lại gì.”

Trong thời kỳ siêu tăng trưởng của ngành đóng tàu, các doanh nghiệp dùng lý do thiếu nhân lực để nhận ồ ạt lao động nhập cư. Chính quyền địa phương và Bộ Tư pháp còn đưa ra “thị thực khu vực” như một phần của chính sách nhập cư. Mới đây, bốn mươi chín lao động nhập cư người Việt đã đến Ulsan bằng diện thị thực này. Từ giờ đến năm sau, tổng cộng bốn trăm bốn mươi người sẽ bổ sung vào lực lượng làm việc tại các nhà máy đóng tàu trong khu vực. Thị thực khu vực vừa là cơ hội để theo đuổi giấc mơ Hàn Quốc, vừa là xiềng xích vì người lao động không được phép chuyển vùng hay đổi ngành.

Câu nói “đành chịu thôi” rất nhanh biến thành “điều hiển nhiên”. Những cấu trúc lệch lạc dần trở thành thói quen được mặc nhiên chấp nhận. Và vì thế, chúng ta cần tiếp tục đặt câu hỏi. Vì sao công nhân xây dựng phải leo lên cấu trúc không có thiết bị cảm biến độ nghiêng. Ai đã đẩy người lao động dọn vệ sinh vào không gian kín mà không trang bị máy đo nồng độ oxy. Và ngành đóng tàu liệu có phải tiếp tục tồn tại dựa trên tự do bị hạn chế, trên mức lương thấp và sự hy sinh của người lao động nhập cư.

Theo hani.co.kr