Khủng hoảng khí hậu và sự thật nhức nhối về chỗ ở của lao động nhập cư tại Hàn Quốc

Trong bối cảnh khủng hoảng khí hậu, các thảm họa thiên nhiên xảy ra bất ngờ và theo những cách khó lường. Ảnh hưởng của biến đổi khí hậu không chỉ để lại thiệt hại về môi trường và kinh tế mà còn trực tiếp đe dọa tính mạng con người, đặc biệt là lao động nhập cư vốn phải sống trong điều kiện nhà ở tạm bợ.

Thảm kịch do mưa lớn năm 2022: một lao động nhập cư tử vong

Ngày 9/8/2022, mưa kỷ lục trút xuống khu vực miền Trung Hàn Quốc, với lượng mưa đo được là 129,4mm ngày 8/8 và 192,8mm ngày 9/8. Chỉ trong hai ngày, mưa lớn đã khiến một sườn núi sau nhà máy tại Guirae-ri, Jeongnam-myeon (thành phố Hwaseong) sạt lở, chôn vùi ký túc xá của lao động nhập cư.

Khi đó, một lao động nhập cư đang ở trong ký túc xá không kịp thoát thân và đã tử vong. Điều đáng nói, ký túc xá này chỉ là container 2 tầng, vốn rất thiếu an toàn trước thiên tai. Biến đổi khí hậu trong khi đó càng phơi bày sự mong manh và thiếu an toàn trong môi trường sống của người lao động nhập cư.

Thực trạng nhà ở: gần một nửa vi phạm pháp luật 

Theo số liệu năm 2021 của Phòng Chính sách Ngoại kiều tỉnh Gyeonggi, chỉ 51,6% (956 cơ sở) trong tổng số cơ sở lao động cung cấp chỗ ở hợp pháp. Trong khi đó:

• 23,1% (427 cơ sở) vi phạm Luật Đất đai hoặc Luật Xây dựng.
• 25,3% (469 cơ sở) vi phạm cả hai luật.

Như vậy, có tới 48,4% cơ sở cung cấp nhà ở bất hợp pháp cho lao động nhập cư. 

Trong số các công trình có đăng ký chính thức (44,6% – 826 cơ sở), có đến 56,1% (464 cơ sở) chỉ cung cấp nhà tạm (container, nhà lắp ghép…). Nếu tính cả công trình không đăng ký, 80,5% (1.490 cơ sở) là nhà tạm bợ.

Điều tra của Bộ Lao động Hàn Quốc cũng cho kết quả tương tự: năm 2021, khảo sát 387 chủ doanh nghiệp cho thấy 69,6% cung cấp chỗ ở là container, nhà lắp ghép hoặc nhà tạm trong nhà kính.

Khảo sát: 7% không có điều hòa – nhà ở đông đúc, thiếu tiện nghi

Từ 22/7 đến 18/8, tờ Hwaseong Citizen Newspaper tiến hành khảo sát 68 lao động nhập cư tại thành phố Hwaseong:

• 73% là người mới đến Hàn dưới 10 năm.
• 81% mang visa lao động (E-9 chiếm 46%, E-7 chiếm 35%).
• 79% làm trong ngành sản xuất, tập trung nhiều ở khu vực phía Nam Hwaseong.
• 63% sống trong ký túc xá do công ty cung cấp, 37% tự thuê chỗ ở.
• 35% ở container, nhà lắp ghép; 46% ở nhà dân.
• 93% có điều hòa, nhưng 7% không có. Dù có điều hòa, nhiều trường hợp phải sống chung đông người trong phòng không ngăn cách, khiến hiệu quả làm mát kém.
• 57% dùng chung phòng ở.
• 65% bị trừ chi phí ký túc xá, trong đó 63% trả dưới 200.000 won, 37% trả trên 200.000 won.

Một lao động Philippines tên Gerard (37 tuổi) chia sẻ: anh sống trong container cạnh nhà máy, ở chung với 2 người khác trong không gian không ngăn cách, dù có 2 phòng riêng nhưng dành cho lao động Hàn Quốc. “Một máy điều hòa không đủ, chúng tôi phải mua thêm quạt. Nhà vệ sinh và bếp đặt ngoài ký túc xá,” anh nói.

Ông Son Jin-woo, Viện Nghiên cứu An toàn Sức khỏe Lao động Hàn Quốc, nhận định: “Việc có lao động phải sống trong ký túc xá không có điều hòa là vấn đề nghiêm trọng. Họ không thể có một giấc ngủ đúng nghĩa trong điều kiện quá lạnh về mùa đông và quá nóng về mùa hè. Đây rõ ràng không đạt chuẩn tối thiểu của Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO).”

Nguy cơ thiên tai và cháy nổ rình rập

Nhà tạm bợ dễ bị ảnh hưởng bởi lũ lụt, bão tuyết, sạt lở và đặc biệt dễ cháy nổ. Tháng 6/2011, hai lao động Việt Nam đã thiệt mạng trong vụ cháy container ký túc xá ở Jeongnam-myeon (Hwaseong) do quá tải điện.

Một chủ trại dưa chuột tại Hwaseong thừa nhận vẫn phải để lao động nhập cư ở trong nhà tạm dựng ngay trong nhà kính. “Tôi biết là bất hợp pháp nhưng không còn lựa chọn khác. Lũ lụt năm ngoái đã nhấn chìm cả trại và ký túc xá, tôi chỉ sợ xảy ra sự cố lớn,” ông nói.

So sánh quốc tế: Hàn Quốc còn quá xa chuẩn mực

ILO quy định nơi ở cho lao động phải đảm bảo an toàn kết cấu, vệ sinh, tiện nghi và công bằng như lao động bản địa.

• Singapore: Luật quy định chủ sử dụng lao động phải cung cấp nhà ở đạt chuẩn, với tiện ích đi kèm như khu thể thao, cửa hàng mini, bếp riêng.
• Mỹ (bang Florida): mỗi lao động phải có ít nhất 50 feet² diện tích ngủ, 100 feet² diện tích ở bao gồm chỗ nấu ăn và sinh hoạt; kèm nhà tắm, chiếu sáng… quy định chi tiết đến từng hạng mục.
• Mỹ (bang Michigan): vận hành khu nhà ở đủ cho 2.300 lao động nhập cư.

Trong khi đó, Hàn Quốc chỉ mới cấm nhà kính và container tạm trong một số trường hợp, nhưng trên thực tế, nhiều doanh nghiệp vẫn “lách luật” bằng cách đăng ký nhà tạm bợ làm ký túc xá hoặc ký hợp đồng không cung cấp chỗ ở rồi thực tế vẫn bắt ở trong công trình trái phép.

“Phải coi quyền ở của lao động nhập cư là vấn đề sống còn”

Ông Ko Jae-kyung, Viện Nghiên cứu Môi trường – Năng lượng Gyeonggi, cho rằng: “Trong khuôn khổ chế độ cấp phép lao động, chỗ ở thực tế phụ thuộc vào thiện chí của chủ doanh nghiệp. Đặc biệt ở Hwaseong, khi nơi ở và nơi làm việc gắn liền, vai trò của chủ sử dụng càng quan trọng. Chính phủ cần ban hành tiêu chuẩn rõ ràng, địa phương cần có hỗ trợ thích ứng khí hậu để người lao động được nghỉ ngơi đúng nghĩa – đây cũng là cách nâng cao năng suất.”

Bà Park Hee-eun, Liên minh Bình đẳng Di cư Gyeonggi, nhấn mạnh:  “7–8 người lao động vẫn phải sống trong nhà kính, container hoặc nhà lắp ghép. Đây là điều kiện không an toàn, không phù hợp. Chính phủ và địa phương phải có giải pháp cải thiện thực sự.”

Chính quyền tỉnh Gyeonggi hiện đang xem xét chính sách mới. Ngày 23/1, Sở Xã hội Di cư tỉnh đã phối hợp với Bộ Lao động Hàn Quốc kiểm tra chung các ký túc xá, đồng thời thành lập tổ công tác cải thiện điều kiện sống cho lao động nhập cư.

Ông Kim Won-gyu, Giám đốc Sở Xã hội Di cư tỉnh Gyeonggi, khẳng định: “Chúng tôi sẽ nỗ lực hết sức để lao động nhập cư không còn phải sống trong nhà kính hay container trái phép, mà có thể có cuộc sống đúng nghĩa. Tỉnh sẽ phối hợp cùng Bộ Lao động, tăng cường kiểm tra thực địa và xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm, qua đó cải thiện điều kiện sinh sống của người lao động nhập cư.”

Trong thời đại khủng hoảng khí hậu ngày càng khốc liệt, quyền được sống trong một nơi ở an toàn và nhân văn không chỉ là nhu cầu cơ bản mà còn là vấn đề sống còn đối với lao động nhập cư. Thực tế những ký túc xá tạm bợ bằng container, nhà lắp ghép hay nhà kính đã nhiều lần biến thành “bẫy tử thần” trong thiên tai, hỏa hoạn.

Với cộng đồng người Việt Nam tại Hàn Quốc, việc hiểu rõ quyền lợi và mạnh dạn lên tiếng khi gặp bất công là điều cần thiết. Nhưng hơn hết, chính quyền và doanh nghiệp Hàn Quốc cần nhìn nhận rằng, bảo đảm chỗ ở tử tế cho lao động nhập cư cũng chính là bảo vệ sức khỏe, tính mạng và năng suất lao động.

Một xã hội công bằng và bền vững chỉ có thể hình thành khi mọi con người, bất kể quốc tịch hay thân phận, đều được đối xử bằng sự tôn trọng và có điều kiện sống xứng đáng.

Theo Ohmynews - Biên tập Kim Chi Nha