Hàn Quốc : Trốn kiểm tra dẫn đến tử vong, chấn thương, sảy thai… lao động di trú nộp hồ sơ tai nạn lao động

Việc yêu cầu chứng minh “chủ sử dụng chỉ đạo bỏ trốn” khiến kết quả công nhận tai nạn lao động không thống nhất
Tổ chức lao động kêu gọi cải thiện quy trình xử lý của Cơ quan Phúc lợi Lao động

Theo ghi nhận, trong thời gian gần đây, số vụ tai nạn xảy ra đối với lao động di trú không có giấy tờ hợp pháp trong quá trình trốn tránh các đợt kiểm tra của cơ quan xuất nhập cảnh ngày càng gia tăng. Hệ quả là số hồ sơ xin công nhận tai nạn lao động cũng tăng theo. Nhiều trường hợp đã xảy ra tai nạn nghiêm trọng như rơi từ trên cao dẫn đến tử vong, bị thương nặng, thậm chí có trường hợp phụ nữ mang thai bị sảy thai.

Theo án lệ của Tòa án Tối cao Hàn Quốc, bất kể tình trạng cư trú ra sao, nếu người lao động làm việc dưới sự quản lý và phụ thuộc của chủ sử dụng trong nước thì vẫn được công nhận là người lao động và có quyền yêu cầu bồi thường tai nạn lao động.

Ngày 28 tháng 10 năm ngoái, anh Tuan quốc tịch Việt Nam 25 tuổi đang làm việc tại một doanh nghiệp sản xuất trong khu công nghiệp Seongseo ở thành phố Daegu đã tử vong sau khi rơi từ tòa nhà trong lúc tìm cách tránh đợt kiểm tra của Cơ quan Quản lý Xuất nhập cảnh. Gia đình anh Tuan đã nộp hồ sơ đề nghị công nhận tai nạn lao động lên Cơ quan Phúc lợi Lao động vào ngày 24 tháng 12 cùng năm. Mặc dù vụ việc xảy ra trong quá trình kiểm tra, nhưng việc liệu cái chết này có được công nhận là tai nạn lao động hay không vẫn đang thu hút sự quan tâm lớn.

Về mặt pháp lý, lao động di trú không đăng ký cư trú vẫn thuộc đối tượng được áp dụng bảo hiểm tai nạn lao động. Theo Luật Bảo hiểm Bồi thường Tai nạn Lao động, nếu đáp ứng tiêu chí người lao động thì không phân biệt quốc tịch hay tình trạng cư trú, đều có quyền được bồi thường. Tòa án Tối cao từ năm 1995 đã phán quyết rằng ngay cả người nước ngoài không có tư cách làm việc hợp pháp, nếu cung cấp sức lao động dưới sự phụ thuộc vào chủ sử dụng, vẫn được công nhận là người lao động và có quyền hưởng chế độ tai nạn lao động.

Trên thực tế, đã có những trường hợp lao động di trú không giấy tờ được công nhận tai nạn lao động. Ngày 8 vừa qua, hai lao động quốc tịch Việt Nam tại thành phố Sacheon, tỉnh Gyeongnam, bị thương trong lúc trốn tránh kiểm tra đã được Chi nhánh Jinju của Cơ quan Phúc lợi Lao động công nhận tai nạn lao động. Trước đó, vào ngày 15 tháng 9 năm ngoái, hai người này đã rơi từ tầng hai trong lúc tránh né lực lượng kiểm tra của cơ quan xuất nhập cảnh và bị chấn thương nặng như gãy đốt sống ngực.

Tuy nhiên, Cơ quan Phúc lợi Lao động bị chỉ trích là đang áp dụng tiêu chí công nhận tai nạn lao động đối với lao động di trú không đăng ký một cách quá hạn hẹp. Không ít trường hợp hồ sơ bị bác bỏ và phải chuyển sang khởi kiện hành chính. Ngày 20 tháng 6 năm 2024, nhân viên Cơ quan Quản lý Xuất nhập cảnh đã tiến hành kiểm tra tại một nhà máy ở thành phố Ulsan. Một lao động quốc tịch Sri Lanka, được gọi là anh A, đã nhảy khỏi bức tường để trốn chạy và bị gãy xương đầu gối phải cùng nhiều chấn thương khác.

Phía anh A đã nộp đơn xin hưởng trợ cấp điều trị tai nạn lao động, nhưng đến tháng 9 cùng năm, Chi nhánh Pohang của Cơ quan Phúc lợi Lao động đã không chấp thuận. Lý do được đưa ra là không có tình tiết đặc biệt cho thấy chủ sử dụng lao động đã tích cực chỉ đạo người lao động bỏ trốn. Sau khi đơn khiếu nại bị bác bỏ, anh A buộc phải khởi kiện hành chính.

Cơ sở để Cơ quan Phúc lợi Lao động từ chối công nhận tai nạn lao động là hướng dẫn xử lý nghiệp vụ đối với tai nạn xảy ra trong quá trình lao động di trú không giấy tờ trốn tránh kiểm tra. Theo hướng dẫn này, chỉ khi đáp ứng đầy đủ một số điều kiện nhất định thì tai nạn mới được xem là tai nạn trong quá trình lao động. Ba điều kiện chính gồm chủ sử dụng biết rõ người lao động là cư trú bất hợp pháp, tai nạn xảy ra trong lúc bỏ trốn theo chỉ đạo của chủ sử dụng khi bị kiểm tra, và toàn bộ quá trình bỏ trốn cũng như tai nạn xảy ra trong phạm vi trách nhiệm quản lý và chi phối của chủ sử dụng.

Luật sư Tak Sun Ho thuộc Công ty Luật Yeoneun, người đại diện pháp lý cho anh A, cho rằng đây không phải là quy định pháp luật mà chỉ là hướng dẫn hành chính nội bộ. Ông cho biết trong trường hợp này, chủ sử dụng đã nhiều lần phổ biến cho người lao động về hình dạng xe kiểm tra, cũng như chỉ dẫn nơi cần chạy trốn khi có kiểm tra, vì vậy cần phải công nhận đây là hành vi chỉ đạo bỏ trốn theo nghĩa rộng.

Trên thực tế, tòa án đang có xu hướng công nhận khái niệm “chỉ đạo bỏ trốn của chủ sử dụng” rộng hơn so với cách tiếp cận của Cơ quan Phúc lợi Lao động. Năm 2016, Tòa án Cấp cao Seoul đã phán quyết rằng ngay cả khi chủ sử dụng không trực tiếp ra lệnh bỏ trốn tại thời điểm kiểm tra, nhưng nếu trước đó đã lắp đặt chuông báo động, thiết lập quy tắc ứng phó và dặn dò người lao động phải bỏ trốn khi chuông reo, thì tai nạn xảy ra trong quá trình kiểm tra vẫn phải được xem là tai nạn lao động. Tòa án cho rằng hành vi bỏ trốn khi đó không còn là lựa chọn cá nhân mà đã trở thành một phần thực tế của quá trình lao động dưới sự dung túng hoặc chỉ đạo ngầm của chủ sử dụng.

Liên đoàn Lao động Dân chủ Hàn Quốc chi nhánh Gyeongnam, đơn vị từng hỗ trợ công nhận tai nạn lao động cho hai lao động Việt Nam nói trên, cũng lên tiếng chỉ trích cách xử lý của Cơ quan Phúc lợi Lao động. Đại diện tổ chức này cho rằng chỉ cần chủ sử dụng phủ nhận thì người lao động gần như không còn khả năng được công nhận tai nạn lao động, và thực trạng này nhất định phải được cải thiện.

Trước những chỉ trích này, một quan chức Bộ Lao động và Việc làm Hàn Quốc cho biết hướng dẫn nói trên được xây dựng dựa trên các án lệ hiện hành. Tuy nhiên, gần đây việc đánh giá không chỉ dựa vào chỉ đạo trực tiếp tại thời điểm bỏ trốn, mà còn xem xét cả những yếu tố gián tiếp như việc chủ sử dụng từng đề cập hay chia sẻ thông tin liên quan đến việc trốn tránh kiểm tra từ trước đó. Vị này thừa nhận các vấn đề phát sinh tại hiện trường đã được ghi nhận và cần xem xét lại liệu hướng dẫn có đang bị áp dụng quá cứng nhắc hay không.

Ngoài ra, cũng đã xuất hiện các đánh giá đặt nghi vấn về tính hợp pháp của chính quy trình kiểm tra. Ủy ban Nhân quyền Quốc gia Hàn Quốc ngày 28 tháng 11 năm ngoái kết luận rằng quá trình kiểm tra của Văn phòng Xuất nhập cảnh Ulsan được tiến hành mà không có sự đồng ý trước của chủ sử dụng hoặc người quản lý, tiềm ẩn nguy cơ vi phạm nguyên tắc thủ tục hợp pháp. Trong vụ việc này, không chỉ anh A bị thương mà một phụ nữ quốc tịch Thái Lan cũng bị tai nạn và được cho là đã bị sảy thai khi đang mang thai.

Theo newstomato.com