Bộ Tư pháp Hàn Quốc bị chỉ trích là “kiến trúc sư” của nạn buôn người

Cơ chế thực tập kỹ thuật sinh ra bóc lột trung gian, lao động thời vụ và giá rẻ đang bào mòn lợi ích quốc gia

Tình trạng buôn người tại Hàn Quốc, đặc biệt trong lĩnh vực lao động nhập cư, liên tục tái diễn trong nhiều năm qua. Nguyên nhân không chỉ xuất phát từ một vài chủ sử dụng lao động thiếu đạo đức hay các đường dây môi giới bất lương. Cốt lõi của vấn đề nằm ở chính hệ thống visa do Bộ Tư pháp Hàn Quốc thiết kế và mở rộng. Nói cách khác, buôn người không phải là tội phạm phát sinh ngẫu nhiên, mà là hệ quả mang tính cấu trúc của chính sách visa hiện hành.

Mọi rủi ro bị đẩy về phía người lao động

Các chương trình như lao động thời vụ nước ngoài, visa đào tạo kỹ thuật D 4 6, hay cơ chế cho phép chuyển đổi sang visa lao động tay nghề E 7 3 trong ngành đóng tàu và một số lĩnh vực đặc thù đều có một điểm chung ngay từ khi hình thành, đó là không thể ngăn chặn sự can thiệp của môi giới trung gian. 

Từ khâu tuyển chọn tại nước xuất khẩu lao động, chi phí đi lại, tiếp cận thông tin, cho đến việc duy trì tư cách cư trú, toàn bộ rủi ro đều bị dồn lên vai người lao động, trong khi vai trò của Nhà nước chỉ dừng lại ở việc cấp visa. Khoảng trống quản lý này tạo điều kiện cho môi giới lộng hành. Khi Nhà nước đứng ngoài, người lao động rơi vào thế yếu, thì bóc lột trung gian gần như là điều tất yếu.

Sự bất cập càng rõ rệt khi so sánh với Chương trình cấp phép việc làm E 9 do Bộ Lao động quản lý. Hệ thống này yêu cầu chính phủ hai nước trực tiếp tuyển chọn và quản lý toàn bộ quá trình xuất cảnh, đồng thời nguyên tắc loại bỏ môi giới tư nhân được đặt lên hàng đầu. Dù vẫn tồn tại hạn chế như khó thay đổi nơi làm việc, chương trình E 9 vẫn được đánh giá minh bạch hơn đáng kể. 

Trái lại, mô hình “thực tập sinh công nghiệp” do Bộ Tư pháp từng triển khai từ thập niên 1990 đã bị chỉ trích là “chế độ nô lệ thời hiện đại” và buộc phải bãi bỏ vào năm 2007. Thế nhưng, thay vì rút kinh nghiệm, Bộ Tư pháp lại tiếp tục tạo ra và mở rộng các loại visa mang bản chất tương tự. Chương trình lao động thời vụ ban đầu chỉ là thí điểm quy mô nhỏ, nhưng dưới thời chính phủ Yoon Suk Yeol đã tăng trưởng nhanh chóng, thậm chí vượt cả quy mô của hệ thống E 9. Trong khi số lượng visa tăng mạnh, trách nhiệm quản lý lại không theo kịp. Visa được cấp hàng loạt, còn khi phát sinh bóc lột, cưỡng bức lao động hay vi phạm nhân quyền, trách nhiệm thường bị đẩy sang cho địa phương hoặc coi là sai phạm cá nhân.

Visa E 7 3 và nguy cơ buôn người trá hình

Visa E 7 3 được quảng bá là giải pháp thu hút lao động tay nghề cao cho ngành đóng tàu với danh nghĩa “nhập cư hợp pháp lao động kỹ năng”. Tuy nhiên, thực tế tại công trường lại cho thấy môi giới can thiệp sâu, phí xuất cảnh bị đẩy lên quá cao, hợp đồng bị làm giả và tiền lương thường xuyên bị cắt xén. Thậm chí đã xuất hiện những trường hợp người lao động bị lừa đảo và rơi vào tình trạng buôn người ngay từ giai đoạn visa đào tạo D 4 6, trước khi được hứa hẹn chuyển sang E 7 3. Bản chất của cơ chế này không khác gì sự “hồi sinh” của chế độ thực tập sinh công nghiệp từng thất bại trong quá khứ.

Dựa vào lao động giá rẻ có thật sự là lợi ích quốc gia?

Bất chấp nhiều chỉ trích, Bộ Tư pháp vẫn bảo vệ các chương trình này với lý do “cần thiết cho năng lực cạnh tranh và lợi ích quốc gia”. Tuy nhiên, lập luận đó đang bị đặt dấu hỏi lớn. Tại cuộc họp ở Ulsan vào tháng 1 năm 2026, Tổng thống Lee Jae Myung thẳng thắn nhận định rằng ngành đóng tàu có cường độ lao động rất cao, người Hàn không muốn làm với mức lương tối thiểu, còn lao động nhập cư thì chấp nhận vì thu nhập vẫn cao so với quê nhà, và vì thế cần phải suy nghĩ xem việc phát triển ngành công nghiệp theo cách này có thực sự đúng đắn hay không. Nhận định này đặt ra câu hỏi cốt lõi về tính bền vững của mô hình dựa vào lao động giá rẻ.

Khi doanh nghiệp quen phụ thuộc vào nhân công chi phí thấp, động lực đầu tư công nghệ và nâng cao năng suất sẽ suy giảm, khiến năng lực cạnh tranh dài hạn bị bào mòn. Đồng thời, điều kiện làm việc kém hấp dẫn cũng khiến thanh niên bản địa né tránh ngành nghề này, làm trầm trọng thêm thất nghiệp và tạo vòng luẩn quẩn phụ thuộc ngày càng lớn vào lao động nhập cư.

Thế giới siết chặt hàng hóa liên quan đến cưỡng bức lao động

Ngày nay, buôn người và cưỡng bức lao động không còn là vấn đề nhân quyền đơn lẻ mà đã trở thành tiêu chuẩn quan trọng trong thương mại quốc tế, đầu tư và trách nhiệm doanh nghiệp. Mỹ và nhiều quốc gia phát triển đặc biệt nhạy cảm với nguy cơ lao động cưỡng bức trong chuỗi cung ứng. Cơ quan Hải quan và Bảo vệ Biên giới Mỹ hiện áp dụng lệnh cấm nhập khẩu hoàn toàn đối với các sản phẩm bị nghi ngờ có liên quan đến cưỡng bức lao động hoặc buôn người. 

Dù doanh nghiệp không trực tiếp vi phạm, chỉ cần phát hiện vấn đề trong quá trình sản xuất, hàng hóa vẫn có thể bị chặn ngay lập tức. Liên minh châu Âu cũng nhanh chóng triển khai luật buộc doanh nghiệp kiểm tra nhân quyền trên toàn bộ chuỗi cung ứng. Trong kỷ nguyên trách nhiệm thẩm định chuỗi cung ứng, lời bào chữa rằng đó là lỗi của nhà thầu phụ không còn hiệu lực. Nếu phát hiện buôn người trong nông nghiệp, xây dựng hay sản xuất, toàn bộ doanh nghiệp liên quan đều phải chịu trách nhiệm.

Hàn Quốc có nguy cơ bị coi là chuỗi cung ứng rủi ro cao

Việc lao động nhập cư theo các loại visa do Bộ Tư pháp quản lý trở thành nạn nhân buôn người đồng nghĩa với việc doanh nghiệp Hàn Quốc có thể bị hạn chế xuất khẩu, nhà đầu tư nước ngoài né tránh và giá trị thương hiệu quốc gia suy giảm. Thực tế, chính phủ Mỹ, các tổ chức quốc tế và truyền thông nước ngoài đang theo dõi sát tình trạng buôn người tại Hàn Quốc cũng như cách chính phủ xử lý vấn đề này.

Đã đến lúc thay đổi chính sách visa

Kết luận cho thấy chính sách visa hiện nay không giúp nâng cao năng lực cạnh tranh hay bảo vệ lợi ích quốc gia, mà chỉ mang lại lợi ích ngắn hạn thông qua lao động giá rẻ. Đổi lại, nó cản trở quá trình nâng cấp công nghệ, làm xấu hình ảnh quốc gia và khiến Hàn Quốc có nguy cơ bị xếp vào nhóm chuỗi cung ứng rủi ro cao. Một hệ thống tiềm ẩn nguy cơ buôn người và cưỡng bức lao động về bản chất không thể bền vững. Nhà nước không thể chỉ dừng lại ở việc cấp visa mà phải chịu trách nhiệm với những cấu trúc bóc lột mà visa đó tạo ra. Hy sinh nhân quyền để đổi lấy tăng trưởng kinh tế rốt cuộc sẽ quay lại bào mòn chính lợi ích quốc gia. Lựa chọn cải tổ chính sách theo chuẩn mực nhân quyền quốc tế không còn là việc có thể trì hoãn.

Theo https://h21.hani.co.kr/arti/society/society_general/58797.html