46 năm nữa dân số lao động Hàn Quốc chỉ còn 45%. Đã đến lúc tái thiết kế chính sách nhập cư và tị nạn

Dân số Hàn Quốc giảm mạnh, tỷ lệ sinh thấp kéo dài khiến lực lượng lao động thu hẹp nhanh chóng. Dự báo đến năm 2072, dân số trong độ tuổi làm việc chỉ còn 45 phần trăm, buộc Hàn Quốc phải mở rộng nhập cư, cải cách chính sách tị nạn và xây dựng lộ trình hòa nhập xã hội bền vững.

Chuyên mục “Forever nuôi con” ghi lại đời sống thực tế của một nữ phóng viên đang vừa đi làm vừa nuôi bốn con nhỏ. Từ những trải nghiệm hàng ngày, tác giả chia sẻ câu chuyện về hệ thống chăm sóc trẻ em, bài toán dân số và các vấn đề xã hội của Hàn Quốc. Không chỉ cung cấp thông tin, đây còn là góc nhìn chân thực của một người mẹ trong thời đại tỷ lệ sinh thấp.

Trong hai năm liên tiếp, tổng tỷ suất sinh của Hàn Quốc tăng nhẹ. Vì thế, những cuộc tranh luận về khủng hoảng sinh đẻ và dân số từng xuất hiện dày đặc trên truyền hình bỗng lắng xuống. Nhưng thực tế, tỷ lệ sinh nhích lên một chút không có nghĩa là vấn đề đã được giải quyết.

Đến tận thập niên 1980, mỗi năm Hàn Quốc vẫn có gần một triệu trẻ em chào đời. Hiện nay, con số này chỉ còn khoảng 200.000. Số trẻ sinh ra giảm liên tục trong thời gian dài khiến số lượng người đủ tuổi làm cha mẹ cũng giảm theo. Điều đó đồng nghĩa, chỉ dựa vào sinh con trong nước thì Hàn Quốc không còn khả năng duy trì hay gia tăng dân số nữa.

Trong bối cảnh đó, giải pháp khả thi nhất để bảo vệ lực lượng lao động và duy trì sức mua trong nước chính là đưa dân số từ bên ngoài vào, tức mở rộng tiếp nhận người nước ngoài.

Nếu tăng cường nhập cư, cú sốc do suy giảm dân số lao động có thể được giảm bớt, nền kinh tế và xã hội cũng duy trì được sức sống.

Tuy nhiên, khi chứng kiến những căng thẳng xung quanh vấn đề người nhập cư tại Mỹ gần đây, không ít người Hàn Quốc lo ngại rằng đất nước mình có thể rơi vào tình trạng tương tự.

Lo Hàn Quốc sẽ giống Mỹ. Tỷ lệ công nhận tị nạn chỉ khoảng 1 phần trăm

Có một điều khá chắc chắn. Hàn Quốc khó có khả năng xuất hiện làn sóng nhập cư bất hợp pháp quy mô lớn hay những chiến dịch truy quét như ở Mỹ. Lý do là điều kiện nhập cư và tị nạn tại Hàn Quốc vô cùng khắt khe.

Tại Mỹ, hệ thống tị nạn và xin quy chế bảo hộ hoạt động rất mạnh. Dựa trên Công ước về người tị nạn năm 1951, người xin tị nạn có thể nộp đơn ngay cả khi đã đến biên giới. Chỉ tính trong năm tài khóa 2024, có khoảng 890.000 hồ sơ xin tị nạn.

Một số người trong quá trình xét duyệt được cấp quyền cư trú hợp pháp và làm việc, sau đó có thể nhận thẻ xanh hoặc quốc tịch nếu đáp ứng điều kiện.

Tranh cãi nhập cư tại Mỹ gần đây xuất phát từ việc có ý kiến muốn xếp cả những người đang chờ xét duyệt vào nhóm cư trú bất hợp pháp để trục xuất. Trong khi đó, nhóm “ở lại không hợp pháp” ở Mỹ rất đa dạng, bao gồm người chờ kết quả tị nạn, người vượt biên trái phép, người quá hạn visa và cả người phạm tội khi đang cư trú. Ngược lại, tại Hàn Quốc, việc được công nhận tị nạn gần như khó như chui qua lỗ kim.

Tính đến cuối năm 2024, có 18.336 người nộp đơn xin tị nạn nhưng chỉ 105 người được chấp nhận. Tỷ lệ công nhận chỉ khoảng 1 phần trăm, thuộc nhóm thấp nhất thế giới. Từ khi áp dụng hệ thống này năm 1994 đến nay, tỷ lệ tích lũy cũng chỉ 2,7 phần trăm. Số người được cấp phép cư trú nhân đạo từ trước tới nay chỉ hơn 2.600 người.

Trong thời gian chờ xét duyệt, người xin tị nạn được ở lại Hàn Quốc nhưng đa số không được làm việc hay ổn định cuộc sống. Nếu bị từ chối, họ phải rời đi ngay.

Chính sách di trú thiên về lao động nước ngoài. Đã đến lúc thay đổi vì vị thế Hàn Quốc đã khác

Một trong những lý do khiến tỷ lệ công nhận tị nạn thấp là bởi chính sách nhập cư của Hàn Quốc vốn được xây dựng xoay quanh lao động kinh tế.

Khi nói đến người nhập cư, xã hội thường chỉ nghĩ đến lao động nước ngoài sang làm việc theo nhu cầu thị trường. Những người cần được bảo vệ vì chiến tranh hay đàn áp nhân quyền hầu như không nằm trong phạm vi ưu tiên.

Nhưng khi chính phủ chủ trương mở rộng tiếp nhận người nước ngoài để bù đắp thiếu hụt lao động, thì hệ thống tị nạn và xin bảo hộ cũng không thể đứng ngoài.

Hơn nữa, vị thế Hàn Quốc đã thay đổi. Khi Luật người tị nạn được ban hành năm 2012, rất ít người nghĩ đến việc sang Hàn Quốc xin tị nạn. Còn hiện nay, Hàn Quốc là nền kinh tế nằm trong top 10 thế giới về GDP. Làn sóng văn hóa Hàn Quốc cũng khiến nhiều người nước ngoài muốn sinh sống và làm việc tại đây. Vai trò và trách nhiệm quốc tế của Hàn Quốc vì thế cũng phải lớn hơn.

Đây cũng là một trong số ít quốc gia từng nhận viện trợ quốc tế nhưng sau đó gia nhập nhóm nước viện trợ của OECD. Một đất nước từng được giúp đỡ để phát triển thì càng cần chia sẻ trách nhiệm với cộng đồng toàn cầu.

Các nước phát triển không chỉ xét nhận hay từ chối mà còn chú trọng quá trình thích nghi

Ở Mỹ và châu Âu, nơi có lịch sử nhập cư lâu đời, chính sách tị nạn không đơn giản là chấp nhận hay từ chối.

Nhiều quốc gia châu Âu phân chia tư cách cư trú theo mức độ bảo vệ cần thiết, đồng thời tạo lộ trình hòa nhập từng bước.

Tại Đức, người được công nhận tị nạn hoặc bảo hộ bổ sung sẽ được cấp giấy phép cư trú ba năm. Sau một thời gian sinh sống hợp pháp, đáp ứng điều kiện về việc làm, nhà ở và ngôn ngữ, họ có thể xin cư trú lâu dài.

Pháp cũng vận hành hai hình thức bảo hộ tương tự. Trong các tình huống khẩn cấp như chiến tranh Ukraine, Liên minh châu Âu còn áp dụng chế độ bảo hộ tạm thời, cho phép cư trú và làm việc ngay, sau đó tiếp tục hỗ trợ học ngôn ngữ, tìm việc và hòa nhập xã hội.

Điểm chung của các mô hình này là không chỉ quyết định có nhận hay không, mà còn tạo thời gian và điều kiện để người nhập cư trở thành thành viên của xã hội.

Cần thiết kế lộ trình hòa nhập cho cả người tị nạn và lao động nhập cư

Tại Hàn Quốc, tranh luận về người tị nạn và lao động nước ngoài lâu nay chỉ xoay quanh việc có cho ở lại hay không.

Đã đến lúc phải nghĩ đến cả một quá trình hòa nhập.

Lao động nước ngoài thường bị xem là những người đến làm rồi đi. Họ vào Hàn Quốc bằng visa lao động như E 9 hoặc E 7, nhưng các chương trình hỗ trợ học tiếng, thích nghi văn hóa hay gắn kết cộng đồng vẫn rất hạn chế. Phần lớn chỉ dựa vào các sáng kiến nhỏ lẻ của địa phương.

Hệ thống tị nạn cũng vậy. Thay vì dựng rào cản cao rồi phân định đậu hay rớt, nên áp dụng cơ chế cư trú theo từng giai đoạn, kết hợp đào tạo ngôn ngữ và nghề nghiệp. Những ai tham gia nghiêm túc vào quá trình hòa nhập thì mở đường cho họ định cư lâu dài.

Đây chính là cách tiếp cận mà nhiều nước châu Âu đã thực hiện.

Nếu chỉ coi lao động nhập cư là giải pháp ngắn hạn cho thiếu nhân lực, xã hội sẽ phải trả giá bằng xung đột và chi phí cao hơn về sau. Cần xem việc cư trú và định cư là một quá trình, không phải kết quả tức thời. Khi đó, cảm giác xa lạ, bất an và định kiến với người nước ngoài cũng sẽ giảm đi.

46 năm nữa dân số lao động giảm xuống dưới một nửa. Mở rộng nhập cư là điều không thể tránh

Theo dự báo dân số dài hạn của Trung tâm dữ liệu quốc gia, dân số Hàn Quốc sẽ tiếp tục giảm trong nhiều thập kỷ tới và đến năm 2072 chỉ còn khoảng 36 triệu người.

Tỷ lệ dân số trong độ tuổi lao động từ 15 đến 64 tuổi sẽ giảm từ khoảng 70 phần trăm hiện nay xuống còn 45 phần trăm. Trong khi đó, tỷ lệ người từ 65 tuổi trở lên tăng từ 17 phần trăm lên gần 46 phần trăm.

Điều đó đồng nghĩa gần một nửa dân số là người cao tuổi, còn lực lượng có khả năng làm việc thậm chí không đến một nửa.

Trong bối cảnh này, mở rộng nhập cư không còn là lựa chọn mà là yêu cầu tất yếu của thời đại. Nếu chỉ coi nhập cư là cách bổ sung dân số mà không thiết kế một xã hội có thể cùng chung sống, thì làn sóng người nước ngoài sẽ mãi bị nhìn bằng ánh mắt bất an.

Điều Hàn Quốc cần không chỉ là thêm người, mà là xây dựng một cộng đồng có thể sống cùng nhau lâu dài.

Và việc thiết kế lại chính sách nhập cư, tị nạn và hòa nhập xã hội không còn là câu chuyện của tương lai. Nó là nhiệm vụ phải bắt đầu ngay từ bây giờ.

Theo donga.com