Làm việc tại Hàn Quốc với tư cách người nước ngoài: Luật lao động cần biết và những lưu ý quan trọng

Làm việc tại Hàn Quốc với tư cách người nước ngoài không chỉ là câu chuyện thích nghi ngôn ngữ hay văn hóa. Khi bước vào môi trường lao động chịu sự điều chỉnh của hệ thống luật pháp, quy định và tập quán công sở hoàn toàn khác biệt, áp lực còn lớn hơn nhiều.

Theo luật lao động Hàn Quốc, về nguyên tắc, người nước ngoài có hợp đồng lao động hợp pháp được hưởng các quyền tương đương với người lao động Hàn Quốc. Tuy nhiên, trên thực tế, quyền lợi có thể khác nhau đáng kể tùy vào lĩnh vực làm việc và người sử dụng lao động. Giống như ở nhiều quốc gia khác, một số chủ doanh nghiệp có thể lợi dụng khoảng trống hiểu biết pháp lý để khai thác người lao động nước ngoài chưa nắm rõ quy định địa phương.

Tình trạng pháp lý của lao động nước ngoài và các loại bảo hiểm bắt buộc

Nếu bạn có visa lao động hợp lệ và làm việc đúng quy định, quyền lợi của bạn tại Hàn Quốc chủ yếu được điều chỉnh bởi Luật về tuyển dụng lao động nước ngoài và Luật Tiêu chuẩn Lao động. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng Luật Tiêu chuẩn Lao động, nền tảng bảo vệ người lao động tại Hàn Quốc, không áp dụng đầy đủ đối với doanh nghiệp có dưới năm nhân viên thường xuyên, theo Điều 10 của luật này.

Hợp đồng của lao động nước ngoài phải theo mẫu chuẩn do Bộ Việc làm và Lao động ban hành. Chủ sử dụng lao động có thể thay mặt nhân viên nước ngoài xin giấy xác nhận bảo lãnh visa.

Tương tự người lao động Hàn Quốc làm việc liên tục ít nhất một năm, lao động nước ngoài có quyền nhận trợ cấp thôi việc. Quyền này vẫn áp dụng ngay cả trong trường hợp người lao động cư trú bất hợp pháp.

Một số chủ doanh nghiệp có thể viện lý do khó khăn tài chính để từ chối trả trợ cấp thôi việc. Tuy nhiên, điều này không được phép xảy ra. Theo Điều 13 của Luật về tuyển dụng lao động nước ngoài, doanh nghiệp bắt buộc phải tham gia bảo hiểm đảm bảo xuất cảnh, một cơ chế yêu cầu trích lập trước khoản tiền trợ cấp thôi việc cho lao động nước ngoài khi họ rời khỏi Hàn Quốc.

Theo quy định pháp luật, người sử dụng lao động phải đăng ký cho nhân viên tham gia các chương trình bảo hiểm với tư cách người tham gia do doanh nghiệp cung cấp. Bảo hiểm tai nạn lao động là bắt buộc đối với tất cả người lao động. Đối với người nước ngoài lưu trú tại Hàn Quốc từ sáu tháng trở lên, kể từ sửa đổi có hiệu lực tháng 4 năm 2024, bắt buộc phải tham gia bảo hiểm y tế quốc gia.

Việc tham gia bảo hiểm thất nghiệp và chương trình lương hưu quốc gia phụ thuộc vào loại visa mà người lao động nắm giữ.

Ở mức tối thiểu, pháp luật Hàn Quốc quy định rõ rằng lao động nước ngoài phải được đảm bảo một mạng lưới an sinh xã hội nhất định.

Lao động cư trú bất hợp pháp có được bảo vệ không?

Trong bộ phim đình đám toàn cầu Squid Game, nhân vật Ali Abdul, một người Pakistan, bị chủ doanh nghiệp quỵt lương sáu tháng và từ chối chi trả chi phí điều trị chấn thương tại nơi làm việc vì anh là người cư trú bất hợp pháp. Câu chuyện này khiến nhiều khán giả đặt câu hỏi về thực tế quyền lợi của những người giống như Ali ngoài đời.

Theo Luật Xuất nhập cảnh, Ali lẽ ra không được tuyển dụng và gia đình anh có thể bị trục xuất. Tuy nhiên, phán quyết của Tòa án Tối cao Hàn Quốc năm 1995 khẳng định rằng hợp đồng lao động không bị vô hiệu chỉ vì người lao động không có tư cách cư trú hợp pháp.

Điều đó có nghĩa là nếu doanh nghiệp thuộc diện áp dụng Luật Bảo hiểm Tai nạn Lao động, thì lao động cư trú bất hợp pháp vẫn có thể được hưởng quyền lợi theo quy định. Trừ một số ngoại lệ hiếm gặp, đa số doanh nghiệp bắt buộc phải tham gia chương trình bảo hiểm do nhà nước quản lý.

Quay lại trường hợp giả định của Ali, nếu anh dự định đưa gia đình về nước, anh hoàn toàn có thể tố cáo chủ doanh nghiệp tới Bộ Việc làm và Lao động hoặc văn phòng lao động khu vực. Với quy mô nhà máy lớn trong phim, anh có khả năng nhận lại tiền lương và chi phí y tế, dù nhiều khả năng hợp đồng lao động sẽ bị chấm dứt và gia đình bị trục xuất.

Nếu Ali đã làm việc liên tục ít nhất một năm, tình trạng cư trú bất hợp pháp không ngăn cản anh nhận trợ cấp thôi việc, dù anh vẫn phải chịu trách nhiệm pháp lý về hành vi vi phạm khác nếu có.

Cách tố cáo hành vi quỵt lương tại Hàn Quốc

Trong trường hợp bị nợ lương, người lao động có thể nộp đơn khiếu nại trực tiếp tại Bộ Việc làm và Lao động hoặc thông qua cổng tiếp nhận kiến nghị trực tuyến của bộ.

Sau khi tiếp nhận, cơ quan chức năng sẽ triệu tập cả người lao động và người sử dụng lao động để điều tra trong thời hạn 25 ngày. Thời gian điều tra có thể gia hạn hai lần. Tuy nhiên, nếu người khiếu nại vắng mặt theo giấy triệu tập quá một lần, vụ việc có thể bị coi là không tiếp tục theo đuổi và bị đóng lại.

Nếu khiếu nại được xác định là có căn cứ, cơ quan chức năng có thể yêu cầu doanh nghiệp thanh toán tiền lương còn thiếu. Trường hợp không chấp hành có thể bị xử lý hình sự với mức phạt tối đa ba năm tù hoặc phạt tiền lên tới 30 triệu won.

Người lao động cũng có thể khởi kiện dân sự, nhưng phải thực hiện trong vòng hai năm kể từ khi nghỉ việc.

Theo số liệu của Bộ Việc làm và Lao động công bố tháng 9 năm ngoái, tổng tiền lương chưa thanh toán từ tháng 1 đến tháng 7 năm 2024 lên tới 69,9 tỷ won, ảnh hưởng tới 14.913 lao động nước ngoài tại 4.124 doanh nghiệp. Đây là vấn đề nghiêm trọng và không hiếm gặp.

Những ngoại lệ trong bảo vệ pháp lý

Trong một vụ việc gây tranh cãi liên quan đến cái chết của cựu phát thanh viên thời tiết Oh Yoanna thuộc đài Munhwa Broadcasting Corporation, Bộ Việc làm và Lao động kết luận rằng cô bị bắt nạt tại nơi làm việc nhưng không cấu thành hành vi quấy rối theo Luật Tiêu chuẩn Lao động.

Lý do là cô được phân loại pháp lý là lao động tự do. Theo đánh giá của cơ quan chức năng, cô có thể ký hợp đồng với đơn vị khác và không phải thực hiện một số nhiệm vụ hành chính hoặc ca trực đêm như nhân viên chính thức. Đồng thời, người dẫn bản tin thời tiết được cho là không chịu sự giám sát chặt chẽ và có quyền chủ động trong công việc.

Vụ việc gây tranh luận về khoảng cách giữa lý thuyết pháp lý và thực tế làm việc. Tuy nhiên, điều này cho thấy rõ rằng phạm vi bảo vệ pháp luật đối với người làm việc tại Hàn Quốc có những giới hạn nhất định.

Như đã đề cập, không phải mọi điều khoản của Luật Tiêu chuẩn Lao động đều áp dụng với doanh nghiệp siêu nhỏ dưới năm nhân viên thường xuyên. Luật này cũng không áp dụng đối với người giúp việc gia đình.

Theo Điều 61 của Luật Tiêu chuẩn Lao động, các quy định về giờ làm việc, nghỉ phép và ngày nghỉ không áp dụng cho một số lĩnh vực như nông nghiệp, lâm nghiệp, chăn nuôi, một số ngành thuộc lĩnh vực gia súc, hoặc công việc giám sát và lao động gián đoạn được Bộ Việc làm và Lao động phê duyệt.

Ngoài ra, Điều 3 của Luật về tuyển dụng lao động nước ngoài cũng không áp dụng với thuyền viên làm việc trên tàu thuộc phạm vi điều chỉnh của Luật Thuyền viên nhưng không mang quốc tịch Hàn Quốc, cũng như chủ tàu sử dụng hoặc có ý định sử dụng những thuyền viên này.

Do hệ thống pháp luật liên quan đến lao động nước ngoài rất phức tạp và đa dạng, người lao động được khuyến nghị tham khảo bản tiếng Anh các văn bản luật trên trang Statutes of the Republic of Korea do Viện Nghiên cứu Pháp luật Hàn Quốc vận hành. Những ai đọc được tiếng Hàn nên tra cứu thêm tại Trung tâm Thông tin Pháp luật Hàn Quốc.

Kết luận: Hiểu luật để tự bảo vệ mình khi làm việc tại Hàn Quốc

Làm việc tại Hàn Quốc với tư cách người nước ngoài mang đến nhiều cơ hội, nhưng cũng đi kèm thách thức pháp lý. Về nguyên tắc, bạn được hưởng quyền lợi tương đương lao động bản địa. Tuy nhiên, các ngoại lệ và điều kiện cụ thể có thể tạo ra khác biệt đáng kể.

Hiểu rõ quyền lợi, nghĩa vụ và cơ chế khiếu nại không chỉ giúp bạn tránh rủi ro mà còn là cách tự bảo vệ mình trong môi trường làm việc mới. Khi nắm vững luật pháp, bạn sẽ tự tin hơn và giảm thiểu nguy cơ bị xâm phạm quyền lợi trong quá trình làm việc tại Hàn Quốc.

Korea Herald